Уушгины архаг бөглөрөлт өвчин (COPD)
Саша Бүдханд

Саша Бүдханд

Сүүлийн шинэчлэл:
i

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

УАБӨ гэдэг нь үрэвслийн улмаас агаар дамжих жижиг гуурсан хоолойд агаарын урсгал хязгаарлагдах уушгины өвчин юм. Тамхи татаx нь УАБӨ үүсэх үндсэн эрсдэлт хүчин зүйл боловч орчны нөлөө, агаарын бохирдол агаар дамжуулах замын архаг халдвар нөлөөлж болно. Удамшлын α1 антитрипсины дутагдал нь зарим хүмүүст УАБӨ үүсэх эрсдэл хүчин зүйл болдог.

УАБӨ нь ихэвчлэн амьсгал дамжуулах замын архаг халдвараар эхлээд эмфиземд шилжих бөгөөд, улмаар гуурсан хоолойг эргэшгүй бүтцийн өөрчлөлтөд оруулж, нарийсалд хүргэж альвеолд гипервентиляци үүсгэдэг. Эдгээр өөрчлөлтүүд нь амьсгалах талбайг багасгаснаар хүчилтөрөгчийн шингээлт, нүүрс хүчлийн хийн ялгаруулалтыг багасгаж улмаар гипокси, гиперкапни үүсэхэд хүргэнэ.

Ихэнх өвчтөнүүд амьсгаадна, цэргүй хий ханиалгана гэж зовуурладаг. Хожуу үедээ, УАБӨ нь даамжирч амьсгаадах, зүрх дэлсэх, цианоз үүсэх зэрэг шинжүүд нь гүнзгийрдэг. Бодит үзлэг болон спирометрийн шинжилгээний хүчилсэн амьсгалын багтаамж, амьдралын багтаамжийн үзүүлэлтэд үндэслэж оношийг тогтооно. Бусад багажийн шинжилгээнүүд, тухайлбал рентген шинжилгээ нь өвчний үе шат, хүндрэлийг илрүүлэхэд туслах боловч онош батлахад ашиглахгүй. Цусны хийн шинжилгээ болон пульсоксиметрийн тусламжтайгаар өвчтөний хүчилтөрөгчийн хангамжийг хялбар илрүүлэх боломжтой. GOLD стандартын дагуу бүх УАБӨтэй өвчтөнүүдийн үе шатыг тогтоох шаардлагатай бөгөөд үе шатаас нь хамааран эмчилгээний сонголтыг хийхдээ голдуу богино болон урт хугацааны гуурсан хоолой тэлэх эмүүд, глюкокортикоидоос сонгоно. Хүнд үе шатанд буй хүчилтөрөгчийн хэрэгцээ бүхий өвчтөнүүдэд хөнгөвчлөх эмчилгээг санал болгодог. УАБӨ-ий хүндрэлд уушгины артерийн даралт ихсэх, амьсгалын дутагдал багтана. Хамгийн ноцтой хүндрэл амьсгалын цочмог дутагдал байна.

  • УАБӨ гэдэг нь агаар дамжих жижиг гуурсан хоолойн бүтцийн өөрчлөлтийн улмаас агаарын урсгал хязгаарлагдаж амьсгалын замын шинж тэмдгүүд тогтвортой илэрдэг уушгины архаг өвчин юм.
  • Архаг бронхит болон эмфизем гэсэн үндсэн 2 хэсэгт хуваагдана.
    • Архаг бронхит: 2 жил дараалан нэг удаадаа дор хаяж 3 сарын турш цэртэй, хий ханиалгах шинж тэмдэг илэрсэн бол
    • Эмфизем: Хийн солилцоо явуулах уушгины хялгасан судаснууд болон альвеолын хананд бүтцийн эргэшгүй өөрчлөлт үүссэнээр захын, төгсгөлийн гуурсан хоолойнууд тэлэгдэж агаарын хуримтлал үүсэх
  • Хүйс: ♂>♀ 3:2 
  • Дэлхий дахинд нийт нас баралтын шалтгаанууд дундаас 3-т бичигдэж байна.
  • Тархалт 6%

Гадаад шалтгаан

  • Агаарын бохирдол ба нарийн тоосонцрын нөлөө
    • Тамхины хэрэглээ (бүх тохиолдлын 90%) 
    • Тамхинаас гараад ≥ 10 жил болсон үед эрсдэл нэмэгдэхгүй
    • Дам тамхидалт нь УАБӨ болон гуурсан хоолойн багтраа өвчнөөр өвдөх эрсдэл өндөртэй.
  • Агаарын бохирдол ба нарийн тоосонцорын нөлөө
    • Органик бус тоосонцор: уурхайн ажилчид
    • Органик тоосонцор: гэрийн доторх агаарын бохирдол, био түлшний утаа

Дотоод шалтгаан

  • Уушги үүсэх болон хөгжих үеийн гажигууд
    • Олон давтамжтай уушгины үрэвсэл эсвэл сүрьеэ
    • Дутуу төрөлт 
  • α1-антитрипсиний дутагдал
  • Эсрэг биеийн дутагдлын хам шинж 
  • Анхдагч цилиарын дискинези (Жишээ нь: Kartagener syndrome)

GOLD-ын ангилал

  • УАБӨ-ийг агаарын урсгал саатал болон хүндийн зэргээр нь ABCD  /амьсгаадалтын зэрэг, амьсгалын цочмог дутагдал үүсэх эрсдэл зэрэгт үндэслэнэ/ хэмжилт ашиглан 1-4 зэрэг болгон ангилна.
  • Урьд нь УАБӨ-ийг эмнэл зүйн шинжээр нь эмфизем болон архаг бронхит гэж ангилж байсан боловч ихэнхи өвчтөнүүдэд дээрхи 2 шинж хоёулаа байгаа тул шинэчилсэн байна. Гэсэн хэдий ч одоо хэр нь дээрхи ангилалыг өргөн ашигладаг хэвээр байсаар байна.

Tiffeneau index <70% (<0,7) үеийн ангилал

Ангилал

Зовиур

FEV1%

GOLD 1 (Class I)
  • Хөнгөн
  • ≥ 80%
GOLD 2 (Class II)
  • Дунд
  • 50% ≤ FEV1 < 80%
GOLD 3 (Class III)
  • Хүнд
  • 30% ≤ FEV1 < 50%
GOLD 4 (Class IV)
  • Маш хүнд
  • < 30%

Олон үзүүлэлт ашигласан ангилал

Өвчтөний ангилал

Хүндийн зэрэг Сэдрэлийн тоо   Зовиур   mMRC Dyspnea Scale

CAT оноо

 

A

 

 

GOLD 1/2

 

 

≤1 

Хөнгөн

Зовиур

< 2

< 10
 

B

Хүнд

Зовиур

≥ 2

≥ 10
 

C

 

 

GOLD 3/4

 

 

≥ 2

≥ 1

Хөнгөн

Зовиур

< 2

< 10
 

D

Хүнд

Зовиур

≥ 2

≥ 10

  • CAT оноо= COPD үнэлгээний оноо
  • mMRC Dyspnea Scale= Modified Medical Research Council Dyspnea Scale
  • Бага эрсдэлтэй = FEV1/FVC харьцаа≤ 0.7, FEV1 ≥ 50% , 0–1 сүүлийн жилд сэдрэх
  • Өндөр эрсдэлтэй = FEV1/FVC харьцаа≤ 0.7, FEV1 ≤ 50% ,≥ 2 сүүлийн жилд сэдрэх

Морфологи өөрчлөлтөд тулгуурласан ангилал

Эмфизем нь дараах дэд хэлбэрүүдэд ангилагдана

  • Төвийн дэлбэнг хамарсан
    • Эмфиземийн хамгийн түгээмэл хэлбэр
    • Тамхичдад ихэвчлэн тохиолдоно
    • Амьсгалын бронхиолын бүтцийн өөрчлөлтөөр илэрнэ, захын альвеол руу тархана
    • Ихэвчлэн дээд дэлбэнг хамарсан байх
  • Дэлбэнг нийтэд нь хамарсан (panacinar emphysema)
    • Эмфиземийн ховор хэлбэр
    • α1 антитрипсины дутагдалтай холбоотой байх нь элбэг
    • Ацинусыг бүхэлд нь хамарсан бүтцийн өөрчлөлтөөр илэрнэ
    • Ихэвчлэн доод дэлбэнг хамарсан байх
  • Бусад дэд хэлбэрүүд
    • Сорвижилт эмфизем
      • Өөхөн чулууны тоосонцрын шалтгаантай байх
      • Дэлбэнгийн сорвижилт болон архаг үрэвслийн үр дүнд үүсэх
    • Том хөндийт эмфизем
      • Том хэмжээний төрөлхийн болон олдмол хөндий нь зэргэлдээх эдүүдэд шахалт үзүүлэх
      • Хөндий нь хагарсан тохиолдолд пневмоторакс үүснэ
      • Хөндийн байрлалаас хамааран мэс засал эмчилгээний асуудал шийдэгдэнэ.
    • Насжилтын эмфизем
      • Насжилттай холбоотойгоор уушгины эд уян хатан чанараа алдсанаас эмфизем үүсч болно.
      • Насжилттай холбоотой үүсч буй хэвийн үйл явц

Центриацинар эмфизема нь тамхины шалтгаантай бөгөөд ихэвчлэн уушигны дээд дэлбэнг хамардаг.

УАБӨ нь амьсгалын замын архаг үрэвслийн шалтгаантай бүтцийн эргэшгүй өөрчлөлт юм.

Архаг үрэвсэл

Тодорхой нөлөөлөх хүчин зүйлүүд тухайлбал исэлдүүлэх урвал идэвхжих  , үрэвслийн эсүүдийн хүчилтөрөгчийн молекулын ялгарал нэмэгдсэний үр дүнд үүснэ.

  •  Нейтрофил, макрофаг, CD8+ T лимфоцитийн тоо олшрох  → цитокины ялгарал → үрэвслийн процессийг идэвхжүүлж, уушигны паренхимийн бүтцийн өөрчлөлт явагдана 
  • Өсөлтийн фактор илүүдэл хэмжээгээр ялгарах → бронхиолыг тойрсонфиброз үүсэх → амьсгалын зам нарийсах → сорвижилт үүсэх→ эмфизема 
  • Хундаган эс/гоблетэсийн тоо олшрох, томрох, салстын хэт шүүрэлт, мукоцилиар тогтолцооны үйл ажиллагаа алдагдах → архаг цэртэй ханиалгалт
    • Рейдийн индекс гэдэг нь салстын доорх салст булчирхайн зузааныг гуурсан хоолойн салааны эпитель болон мөгөөрсний зузаантай харьцуулсан харьцааг хэлнэ.
    • Рейдийн индекс > 0.5 байвал архаг бронхит гэж үзнэ.
  • Амьсгалын жижиг зам болон уушгины судасны гөлгөр булчингийн гиперплази  → уушгины гипертензи → уушгин зүрх

Эдийн деструкци/Бүтцийн өөрчлөлт

  • Уушиг, гуурсан хоолойн үрэвсэл → протеаз ↑
  • Никотины хэрэглээ протеаз саатуулагчдыг идэвхгүй болгодог (ялангуяа α1-antitrypsin) → протеаз болон протеаз саатуулагчдын тэнцвэргүй байдал үүсэх → эластины задрал ↑ → уушгины паренхимийн уян эд багассанаар (цулцангийн хананд деструкци явагдах):
    • Паренхим тэлэгдэх → уушигны уян харимхай чанар ↓, сунах чадвар ↑ → амьсгалын жижиг замын хөдөлгөөний хязгаарлалт ↓ → амьсгалын замын коллапс, бөглөрөлт → агаар хуримтлагдах, хэт агааржилт → агааржуулалт/вентиляци ↓ (агаар хуримтлагдсантай холбоотой), ашиггүй зай ↑ → DLCO ↓, агаар сэлгэлт-цус эргэлтийн харьцаа алдагдах (V/Q) ↑ → гипоксеми, гипоркапни
    • Уушгины шунт үүсч болон хялгасан судасны цусны эзлэхүүн  ↓ → цусан хангамж авсан бус агаар сэлгэлт хийгдсэн цулцангийн тоо ↑ (ашиггүй зай ↑) → DLCO↓ болон V/Q ↑ → гипоксеми, гипоркапни
    • Оксидант болон анти-оксидантуудын тэнцвэр алдагдаж, чөлөөт радикалуудын хэмжээ ихсэх → архаг үрэвсэл, эластины задралыг саатуулагчид идэвхгүй болох → уян эдийн задрал.

Өвчний хүнд үе шат хүртэл шинж тэмдэг бага байх эсвэл өвөрмөц шинж тэмдгүүд илэрнэ.

Илрэх шинж тэмдгүүд

  • Архаг цэртэй ханиалгалт 
  • Диспноэ/амьсгаадах, амьсгал олшрох
    • Эхний үе шат: Зөвхөн ачааллын үед илэрнэ
    • Даамжирсан үе шат: тасралтгүй илэрнэ
  • Амьсгалахдаа уруулаа цорвойлгох
    • Өвчтөн хамраараа амьсгалан, амьсгалаа гаргахдаа уруулаа цорвойлгон удаанаар гадагшлуулна.
    • Амьсгалын энэ хэв маяг нь амьсгалын замын даралтыг нэмэгдүүлж, амьсгал гаргалтын төгсгөлд гуурсан хоолойн коллапсаас сэргийлдэг.
    • Эмфиземтэй өвчтөнүүдэд түгээмэл илэрдэг
  • Амьсгал гаргалт уртсах, амьсгал гаргалт дээр исгэрсэн авиа илрэх ба чагналтаар хэржигнүүр, шуугиантай буюу хяхтнаа амьсгал илэрнэ
  • Гипоксийн улмаас хөхрөлт/цианоз илэрнэ
  • Тахикарди

УАБӨ-ний даамжирсан үе шатны онцлог

  • Гүрээний вений өргөсөлт 
  • Торх хэлбэрийн цээж: Энэхүү деформаци нь ихэвчлэн эмфиземтэй өвчтөнүүдэд илэрдэг. 
  • Амьсгалын үед цээжний болон хэвлийн хөдөлгөөн жигд бус байх
  • Өрцний өөрчлөлтөөс үүдэн амьсгалд туслах булчингууд оролцох 
  • Тогшилтоор уушгины авиа тодрох, уушгины займчих хөдөлгөөн зүрхний харьцангуй дүлий чимээ багассан байна
  • Чагналтаар амьсгалын авиа сул: “чимээгүй уушиг”
  • Захын хаван 
  • Баруун ховдлын гипертрофи, баруун зүрхний дутагдал болон уушгин зүрхний шинжүүд илэрнэ
  • Элэг томрох (гепатомегали)
  • Ихэнх тохиолдолд турах, кахекси 
  • Хоёрдогч полицитеми
  • Толгой эргэх: гипоксеми, гипоркапни шалтгаантай
  • Зарим хавсарсан өвчнүүдийн үед    бөмбөрийн дохиурын шинж илэрнэ.

Бөмбөрийн дохиурын шинж бол УАБӨ-ний үеийн өвөрмөц шинж тэмдэг биш юм. Энэ шинж тэмдэг нь бронхэктази, уушигны фиброз болон уушигны хавдар зэрэг хавсарсан өвчин байгааг мөн илтгэнэ.

Pink puffer болон blue bloater шинж тэмдгүүд

УАБӨ-тэй өвчтөнүүдийг эмнэлзүйн төрхөөр нь “Pink Puffer” эсвэл “Blue Bloater” гэж ангилдаг.

Pink Puffer

Blue Bloater

Гол эмгэг жам
  • Эмфизема
  • Архаг бронхит
Эмнэлзүйн илрэл
  • Хөхрөлт илрэхгүй
  • Хэт туранхай
  • Амьсгалахдаа уруулаа-цорвойлгодог
  • Хөнгөн зэргийн ханиалга
  • Цэртэй ханиалга
  • Илүүдэл жинтэй
  • Захын хаван 
O2 парциаль даралт
  • Бага зэрэг буурсан
  • Мэдэгдэхүйц буурсан
СО2 парциаль даралт
  • Хэвийн (гиперкапнийн даамжирсан үе)
  • Ихэссэн (гиперкапнийн эхэн үе)

AATD (α1-антитрипсины дутагдал) холбоотой УАБӨ-ны онцлог

  • Өвчин ихэвчлэн залуу насанд тохиолдоно (< 60 нас)
  • Мөн гепатит болон циррозын үед гардаг элэгний шинж тэмдгүүд (шарлалт) илэрдэг

Уушигны үйл ажиллагааны сорил (PFT)

Спирометри болон/эсвэл плетизмографийн шинжилгээ

  • FEV1/FVC< 70% 
  • FEV1 буурах
  • FVC хэвийн эсвэл буурсан байх
  • FRC болон RV ихсэх
  •  TLC
    • Архаг бронхит: хэвийн
    • Эмфизема: ихсэх
  • Цээжний хөндийн хийн эзэлхүүн ихсэх
  •  DLCO
    • Архаг бронхит: хэвийн
    • Эмфизема: буурах 

Гуурсан хоолойн тэлэх эмийн сорил

  • Зорилго: гуурсан хоолойн агчил тавигдаж байгаа эсэхийг үнэлэх 
  • Процедур
    1. Суурь үзүүлэлтүүдийг тодорхойлох зорилгоор спирометрийн шинжилгээ хийнэ
    2. Ингаляцийн цацлага (ж.нь, сальбутамол)
    3. Ойролцоогоор10-15 минутын дараа спирометрийн шинжилгээг давтан хийнэ.
  • Үр дүн: FEV1/FVC< 0.7 байвал УАБӨ гэж үзнэ 
    • Дельта FEV1< 12% (эргэшгүй гуурсан хоолойн нарийсал): Багтраа өвчнөөс илүүтэй УАБӨ-г илтгэнэ.
    • Дельта FEV1> 12% (эргэх гуурсан хоолойн нарийсал): УАБӨ-өөс илүүтэй Багтраа өвчнийг илтгэнэ.
    • Спирометри шинжилгээний үзүүлэлтүүд хэвийн тохиолдолд УАБӨ-г үгүйсгэж болно.

Цусны хийн шинжилгээ болон пульс оксиметр

  • Пульсоксиметр: О2 сатурацийг үнэлнэ
  • ABG-Цусны хийн шинжилгээ: О2 < 92% байгаа зөвхөн хүнд өвчтөнүүдэд хийх заалттай 
    • Гипоксеми болон гиперкапни нь цочмог болон архаг амьсгалын хүчилшилттэй өвчтөнүүдэд илэрдэг.
      • О2 парциаль даралт буурах: амьсгалын хэсэгчилсэн дутагдал
      • О2 парциаль даралт буурч, СО2 парциаль даралт ихсэх: Амьсгалын бүрэн дутагдал
      • Хүнд хэлбэрийн УАБӨ-тэй өвчтөнүүдэд хэт агааржилт болон уушгины уян чанар хурдацтай буурснаас СО2 ихээр хуримтлагдаж архаг гиперкапни илэрдэг.

Дүрс оношилгоо

  • Заалт: Тогтмол хийх шаардлагагүй бөгөөд эхний удаад хүндийн зэргийг тогтоох болон бусад эмгэгийг үгүйсгэх зорилгоор хийнэ 
  • Цээжний рентген
    • Мэдрэг чанар бага, ялангуяа УАБӨ-ний эхэн үед
    • УАБӨ-ний цочмог сэдрэлийн үеийн шалтгааныг тодорхойлох зорилгоор хийнэ 
    • Хэт агааржилттай уушигны шинжүүд 
      • Уушигны эдийн хэт сүүдэржилт илрэх 
      • Цээжний урд-хойд диаметр нэмэгдэх
      • Өрц доошилж, тэгшрэх
      • Хавирга хөндлөн болж, хавирга хооорондын зай өргөсөх
      • Зүрхний сүүдэр урт нарийн байх
      • Паренхимийн булла эсвэл плеврийн доорх хийн хуримтлал 
      • Уушигны эдийн хэт агааржилтын өөрчлөлтөөс үүдэн хажуугийн байрлалд өвчүүний арын зай ихэссэн байна.
  • Цээжний СТ
    • Боломжит хүндрэлүүдийг үнэлэх 
    • Төлөвлөгөөт мэс заслын үед хийх заалттай 
    • Ялган оношилгоог үгүйсгэх 
    • Үр дүн
      • Тамхи татдаг өгүүлэмжтэй УАБӨ-тэй ихэнх өвчтөнүүдэд: центриацинар эмфизема 
      • AATD (α1-антитрипсины дутагдал)-тай өвчтөнүүдэд: панацинар эмфизема  , бронхэктази, булла

Бусад шинжилгээ

  • ЦДШ: Ийлдсийн гематокрит ихсэх 
  • AATD илрүүлэх шинжилгээ: Нас, үндэс угсаа үл хамааран УАБӨ-тэй бүх өвчтөнүүдэд хийхийг зөвлөдөг
    • α1-Antitrypsin хэмжээ
    • Электрофорез: альфа-1 хэмжээ буурсан
    • Элэгний биопси: PAS- эерэг, үүдэн венийн өмнөх зайн элэгний эсэд бөмбөлөг хэлбэртэй биетүүд
  • Грамын будалт болон цэрний өсгөвөр: уушигны бактерийн халдвар сэжиглэгдсэн тохиолдолд 
  • ЭКГ: Баруун ховдлын гипертрофи шинжүүд илэрч болно 

< 60 настай, тамхины өгүүлэмжгүй болон суурь сэдрэлттэй УАБӨ өвчтөнүүдэд AATD сэжиглэнэ. AATD шинжилгээг УАБӨ бүх шинэ өвчтөнүүдэд хийхийг зөвлөдөг.

Ялган оношлогоо

  • Гуурсан хоолойн багтраа болон УАБӨ харьцуулалт”-г харна уу.
  • “Архаг ханиалгалтын ялган оношлогоо”-г харна уу.

Ерөнхий эмчилгээ

Тамхины хэрэглээг зогсоох: Уушгины үйл ажиллагааны алдагдлыг удаашруулах хамгийн үр дүнтэй арга юм !!!

  • Уушигны хатгалгааны эсрэг вакцин: Эмнэлгээс гадуур үүссэн хатгалгаа болон хатгалгаат өвчний тохиолдлыг бууруулдаг
    • 19-64 нас: PPSV23 вакцин хийнэ.
    • ≥ 65 нас
      • Вакцинжуулалтад хамрагдсан: PPSV23 вакцин хийнэ 
      • Вакцинжуулалтад хамрагдаагүй эсвэл вакцины өгүүлэмж тодорхойгүй: PPSV23 вакцины дараагаар PCV13 вакциныг хийнэ.
      • Дархлаа дарангуйлагдсан өвчтөнүүд:PPSV23
      • вакциныг 1 жилийн зайтай хийнэ.
      • Дархлаа дарангуйлах өвчтэй, тархи нугасны шингэн гоожих/гарах болон дунгийн суулгацтай хүмүүс: PPSV23
      • вакциныг 8 долоо хоногийн зайтай хийнэ.
  • Томуугийн вакцин (жил бүр): амьсгалын доод замын халдварууд болон УАБӨ өвчтөнүүдийн нас баралтын тохиолдлыг бууруулдаг
  • Уушгинысэргээн засах эмчилгээ
    • GOLD B, C, D бүлгийн өвчтөнүүдэд хийгдэх заалттай
    • Физик эмчилгээ, амьсгалын дасгалын хамт
  • Хөдөлгөөний идэвх нь эрч хүчээ хадгалах, амьсгаадах зовуурийг бууруулахад тусалдаг.
  • Дэмжих эмчилгээ 
  • Дутагдсан тохиолдолд витамин D3, кальци 

GOLD удирдамжийн эмчилгээ

УАБӨ-ийн эмэн эмчилгээ нь шинж тэмдгийн хүндрэлийг багасгаж, ерөнхий эрүүл мэндийн байдлыг сайжруулж, сэдрэлийн хүндрэлийн зэрэг болон давтамжийг бууруулдаг. УАБӨ-ийн эхний сонголтын эмэнд гуурсан хоолой тэлэх эмүүд, кортикостреройдын цацлага, болон фосфодиэстераз (PDE) -4 ингибитор орно.

  • Гуурсан хоолой тэлэх эмүүд 
    • Богино үйлдэлтэй бета агонистууд (SABAs): Сальбутамол, фенотерол гэх мэт
    • Удаан үйлдэлтэй бета агонистууд (LABAs): Сальматерол, формотерол
    • Богино үйлдэлтэй мускарины антагонистууд (SAMAs): Ипратропиум бромид
    • Удаан үйлдэлтэй мускарины антагонистууд (LAMAs): Тиотропиум бромид
  • Кортикостреройдын цацлага (ICS): Будезонид, флутиказон, беклометазон
  • PDE-4 ингибиторууд: Рофлумиласт

Өвчтөний бүлэг Сэдрэлтийн тоо жилд Шинж тэмдэг Гарааны эмчилгээ Дараагийн шатны эмчилгээ
 

А

 

 

 

≤ 1 

Хөнгөн хэлбэрийн шинж тэмдгүүд Бүх төрлийн гуурсан хоолой тэлэх эм (SABA эсвэл LABA) Гуурсан хоолой тэлэх эмийг үргэлжлүүлэх эсвэл өөр бүлгийн гуурсан хоолой тэлэх эмээр солих
 

В

Хүнд хэлбэрийн шинж тэмдгүүд Бүх төрлийн удаан үйлчилгээтэй гуурсан хоолой тэлэх эм (LABA эсвэл LAMA)
  • LABA болон LAMA
 

C

 

 

 

 

≥ 2

 

≥ 1 

Хөнгөн хэлбэрийн шинж тэмдгүүд LAMA
  • LAMA болон LABA (сонголтоор)
  • LABA болон ICS
 

D

Хүнд хэлбэрийн шинж тэмдгүүд LAMA

Шинж тэмдэг их илэрсэн тохиолдолд (CAT > 20): LAMA болон LABA (сонголтоор)

Эозинофилийн тоо олширсон өвчтөнүүдэд LABA болон ICS-ийг сонгоно

  • LAMA, LABA, болон ICS гурвалсан эмчилгээ
  • FEV1 < 50% байх болон архаг бронхитын үед нэмэлтээр рофлумиласт авна
  • Тамхи татдаг байсан хүмүүст нэмэлтээр макролид (азитромицин) авна
  • ICS зогсоох 

Бусад эмчилгээний сонголтууд

  • Теофилин
    • Үйлчлэх механизм: аденозины рецепторт хориг үүсгэх, өвөрмөц бус PDE ингибитор
    • Заалт: ихэвчлэн хүнд хэлбэрийн болон тэсвэртэй УАБӨ-ийн үед
  • Удаан хугацааны хүчилтөрөгч эмчилгээ (LTOT) хийх заалттай тохиолдол:
    • Тайван үеийн PaO2 ≤ 55 mm Hg эсвэл SaO2 ≤ 88% байх  (Тасралтгүй хүчилтөрөгч эмчилгээ ≥ 18 цаг/өдөр нь уушингны гипертензи тогтворжуулах, түүнээс үүдэн гарах хүндрэлүүдээс урьдчилан сэргийлнэ.)
      • УАБӨ-тэй өвчтөнүүдийн амьд үлдэх боломжийг нэмэгдүүлдэг
      • О2 хүчилтөрөгчийн дэмжих эмчилгээ гиперкапниг хүндрүүүлж болно
      • Зорилтот хүчилтөрөгчийн ханалт/сатураци 90-93% байна.
    • PaO2 55-60 mm Hg эсвэл SaO2 88% байх, уушигны гипертензи, зүрхний архаг дутагдал, полицитемийн шинж тэмдэг илэрвэл
  • Муколитик эмүүд (Н-ацетилцистейн) нь салстын уургийн дисульфидын холбоог салгаж салстыг шингэрүүлдэг. (Судсаар, уухаар эсвэл утлагаар хэрэглэж болно)
    • Бусад заалт:
      • Уйланхайт фиброз (cystic fibrosis)
      • Ацетаминофен буюу парацетамолын хордлого (ерөндөг): ацетилцистейн нь элэгний багассан глутатионыг сэргээдэг
      • Тодосгогч бодисын шалтгаант бөөрний эмгэгээс урьдчилан сэргийлэх
  • Амьсгал дэмжих эмчилгээ: CPAP эмчилгээ нь УАБӨ-тэй болон нойрсох үед амьсгал тасалдах хам шинжтэй өвчтөнүүдэд тохиромжтой.
  • Хүнд тохиолдолд мэс заслын эмчилгээ үр дүнтэй
    • Эмфиземийн том булла авах уушиг тайрах мэс засал
    • Эргэшгүй гэмтлийн үед уушиг шилжүүлэн суулгах мэс засал
  • Гуурсан хоолойн дурангийн эмчилгээ нь амьсгал гаргалтын үеийн уушигны эзлэхүүнийг бууруулж ачаалал даах чадварыг нэмэгдүүлдэг.

Амьсгалын архаг дутагдал

  • Тайлбар: Хүнд хэлбэрийнУАБӨ-ийн үед эмфиземт өөрчлөлт болон диффузийн гадаргуугийн талбай буурсантай холбоотой тохиолдоно
  • Шалгуур үзүүлэлт
    • Удаан хугацааны амьсгалын хэсэгчилсэн дутагдал 
    • Амьсгалын бүрэн дутагдал 
  • Эмчилгээ: Хүндийн зэрэг болонэтиологиос хамаарна
    • Удаан хугацааны хүчилтөрөгч эмчилгээ (LTOT): Өдөрт 16 цагийн хүчилтөрөгч эмчилгээ (хамгийн бага тунгаар) нь нас баралтын хувийг бууруулдаг нь тогтоогдсон. 
      • Заалт: УАБӨ GOLD D бүлгийн болон тохирох эмчилгээнээс үл хамааран pO2 < 55 mm Hg байх хүнд зэргийн амьсгалын дутагдалтай өвчтөнүүд
      • Хүчилтөрөгчийн эмчилгээг pO2 утга нэмэгдэж, pCO2 хэмжээ 60-70 mm Hg хүртэл бууруулах байдлаар тохируулдаг. Гиперкапни нь амьсгалын хүчилшилт, орон зайн баримжаа алдахад хүргэдэг учир үүнээс урьдчилан сэргийлэх хэрэгтэй.  
    • Зөөврийн амьсгалын аппарат
      • Зарчим: өвчтөн нойрсох үед шөнийн турш инвазив бус амьгал дэмжих эмчилгээ
      • Үр дүн: Амьсгалын булчингуудыг нөхөн сэргээж, өдрийн турш амьсгалын үйл ажиллагааг сайжруулах боломжийг олгодог.
    • Уушигны эзлэхүүнийг багасгах мэс засал
      • Зарчим: Мэс заслын болон эндоскопийн аргаар уушигны эмфиземт өөрчлөлттэй хэсгийг авах.
      • Үр дүн: Энэхүү ажилбар нь уушигны хэт агааржилтыг багасгаж, амьсгаадах зовуурийг бууруулж уушигны үйл ажиллагааг сайжруулдаг. 
    • Уушиг шилжүүлэн суулгах мэс засал
      • Даамжирсан УАБӨ, эмфизем хавсарсан болон хүнд хэлбэрийн диффузийн алдагдалтай өвчтөнүүдэд сүүлийн эмчилгээний арга 

Бусад хүндрэлүүд

  • Цочмог сэдрэл
  • Уушгин зүрх 
  • Булла хагарсантай холбоотой хоёрдогч пневмоторакс үүсэх 
  • УАБӨ-тэй бүх өвчтөнүүдийн оношлогдсоны дараах эхний 5 жилд амьд үлдэх хувь 40-70% байна.
  • Амьд үлдэх хувь нь өвчний хүндийн зэргээс хамааран өөр өөр байна.
  • Амьд үлдэх хувийг хэмждэг
    • Тамхинаас гарах
    • Удаан хугацааны хүчилтөрөгч эмчилгээ нь нас баралтыг бууруулах гол эмчилгээ юм.
  • УАБӨ нь дэлхийд нас баралтын тэргүүлэх гурван шалтгааны нэг юм.

J44 – Уушгины архаг бөглөрөлт бусад өвчин

  • Архаг бронхит:
    • Багтраат (бөглөрөлт)
    • Эмфиземт
    • Амьсгалын замын бөглөрөлттэй хавсарсан
    • Эмфиземтэй хавсарсан
  • Архаг бөглөрөлт:
    • Багтраа
    • Бронхит
    • Трахеобронхит

J44.0 – Амьсгалын доод замын цочмог халдвартай хавсарсан уушгины архаг бөглөрөлт өвчин

J44.1 – Цочмог үгдрэлтэй уушгины архаг бөглөрөлт өвчин, тодорхойгүй

J44.8 – Уушгины бусад тодорхой бөглөрөлт өвчин

  • Архаг бронхит:
    • Багтраат (бөглөрөлт) ӨЗГ
    • Эмфиземт ӨЗГ
    • Бөглөрөлт ӨЗГ

J44.9 – Уушгины архаг бөглөрөлт өвчин, тодорхойгүй

  • Архаг бөглөрөлт:
    • Амьсгалын замын өвчин ӨЗГ
    • Уушгины өвчин ӨЗГ
  • Harrisons Principles of Internal Medicine 20th Ed
  • Innere Medizin by Duale Reihe (z-lib.org)
  • Spr.-2014-Aufl.3-Innere-Medizin-in-5-Tagen
  • Herold et al.: Innere Medizin. Eigenverlag 2018
  • Зонхилон тохиолдох өвчин эмгэгийн оношилгоо, эмчилгээний удирдамж. Улаанбаатар 2005
  • WHO: The top 10 causes of death

 

A1

Ойролцоо сэдвүүд:

Гематологийн үндэс ба цус бүлэгнэлт (Hematology & Haemostasis)
Улаан хоолойн хорт хавдар (Esophageal cancer)
Гэдэс цочролын хам шинж (Irritable bowel syndrome)
Цөсний замын хорт хавдар (Biliary cancer)
Анхдагч цөсөн холангит (Primary biliary cholangitis)
Анхдагч хатууралт холангит (Primary sclerosing cholangitis)
Donation1
Шинэ нийтлэл, контентын мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллийг доор оруулаад илгээхийг дарна уу !

Хамтран ажиллах

Цааш унших

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно !

Бид үнэ цэнтэй мэдээллийг та бүхэндээ үнэгүй хүргээд даруй 3 жилийн нүүрийг үзжээ. Энэхүү хугацаанд биднээс оюуны болон санхүүгийн зардал ихээр шаардагдаж байлаа.

Өдөрт дунджаар 400-500 орчим эмч, эрүүл мэндийг салбарын мэргэжилтнүүд манай платформоор үйлчлүүлж байна. Эрүүл мэндийн салбарт бидний мэргэжлийн өндөр түвшний мэдлэг мэдээллийг тогтмол хүргэж, улам өргөжин тэлэх үйлсэд таны тусламж, хандив бидэнд хэрэгтэй байна.

Таны өгч буй хандив бидний цаашдын үйл ажиллагаанд үнэ цэнтэй ба ирээдүйнхээ төлөө хөрөнгө оруулж буй танд маш их баярлалаа !