Дэд гарчиг
Цус багадалт (Anemia)
Эритроцитын тоо цөөрөх, гемоглобины түвшин багасах, эсвэл эритроцитын тоог илэрхийлэх гематокритийн хэмжээ буурах зэрэг нь цус багадалтын шинж тэмдэг юм. Энэ нь эритроцитын үйлдвэрлэл хангалтгүй, эсвэл эритроцит задрах, цус алдах зэрэг шалтгаанаас үүсдэг нийтлэг тохиолддог эмгэг юм. Түүнчлэн цус багадалтын хамгийн түгээмэл шалтгаанд төмрийн дутагдал орно. Цус багадалтын үед эмнэлзүйд илрэх шинж тэмдгүүд ихэвчлэн тодорхой бус байдаг бөгөөд түгээмэл илэрдэг шинж тэмдэгт ядарч сульдах, амьсгалахад хүндрэлтэй болох, нүдний салст бүрхэвч цайх, зүрхний цохилт олшрох зэрэг байж болно.
Цус багадалтыг тодорхойлсны дараа эритроцитын хэмжээ жижиг (микроцит), хэвийн (нормоцит), эсвэл том (макроцит) байгааг тогтоох нь цаашид хийх шинжилгээ, эмчилгээг тодорхой болгож өгдөг. Мөн ретикулоцитын тоог үзэх замаар ясны чөмөгний хариу урвалыг үнэлж болно. Эмчилгээ нь цус багадалтын хэлбэр болон цус багадалт үүсгэж шалтгаанаас хамаарч харилцан адилгүй байдаг. Хүндэвтэр/эсвэл хүнд хэлбэрийн цус багадалтын үед эритроцитыг нөхөх цус сэлбэх эмчилгээ шаардлагатай эсэхийг тодорхойлох хэрэгтэй.
- Тодорхойлолт
- Цусны эргэлтэнд байх эритроцитын үнэмлэхүй тоо буурах. Шалтгаанаас нь хамааруулан янз бүрээр ангилдаг.
- Цус багадалтын -ийн шалгуур
- Эрэгтэй: Hb < 13 г/дл
- Эмэгтэй: Hb < 12 г/дл
- Жирэмсэн эмэгтэй: Hb < 11 г/дл
- Хүүхэд
- 6–59 сар: < 11 г/дл
- 5–11 нас: < 11.5 г/дл
- 12–14 нас: < 12.0 г/дл
- ДЭМБ-ийн шалгуур дээр үндэслэсэн үндэсний хавдрын институтын шалгуур
- Эрэгтэй: Hb < 14 г/дл
- Эмэгтэй: Hb < 12 г/дл
- АНУ-ийн Гематологийн нийгэмлэг
- Эрэгтэй: Hb < 13.5 г/дл
- Эмэгтэй: Hb < 12 г/дл
Монгол улсад ашиглаж буй цус багадалт (ЦБ) болон цус багадах өвчний оношилгооны шалгуур:
- Насанд хүрсэн эрүүл хүний физиологийн гемоглобины хэмжээ нь нас, хүйс болон арьсны гадаргуугаас хамаарна. Тиймээс эдгээр хүчин зүйлсийг харгалзан цус багадалтын шалгуур тогтоох ёстой.
- Цус багадалтыг оношлохдоо зөвхөн гемоглобины хэмжээгээр биш гематокритийн хэмжээг бас харгалзах хэрэгтэй.
- Цус багадалтыг үүсгэж буй шалтгаанаар нь ялган оношлоход улаан эсийн дундаж эзэлхүүн (MCV) -ний индексийг ашиглана.
Цус багадалтыг цусны үзүүлэлтээр нь ялган оношлох
- Цус багадалтын ялган оношлогоо
- Микроцит цус багадалт
- Төмөр дутлын ЦБ,
- архаг өвчний улмаас үүссэн ЦБ,
- сидеробластийн ЦБ,
- талассеми,
- атрансферринеми
- Нормоцитар цус багадалт
- Бөөрний ЦБ,
- цус задарлын ЦБ,
- апластик ЦБ,
- улаан эсийн задралын ЦБ,
- миелодиспласт хам шинж, лейкеми,
- архаг өвчний улмаас үүссэн ЦБ,
- Макроцитар цус багадалт
- Бөөрний цус багадалт,
- мегалобласт цус багадалт
- гепатопати, гипотиреоз.
- Апластик цус багадалт, миелобласт хам шинж болон ДНХ-ийн синтезэд мансууруулах бодистой холбоотой эмгэг
- Дараа нь захын цусанд төмөр солилцооны бүтээгдэхүүнийг, цусны биохимийн үзүүлэлтүүдийг, ийлдэс судлалын шинжилгээ болон ясны чөмгийг хатган, витамин дааврын шинжилгээг нэгтгэн ялган оношилгоо хийнэ.
Цус багадалтын ялган оношилгооны үзүүлэлтүүд
- , Hb, Ht, MCV, улаан эс дэх гемоглобины дундаж агууламж (), улаан эс дэх гемоглобины дундаж эзлэхүүн (MCHC)
- Ретикулоцит
- Төмрийн солилцооны параметрүүд
- Цагаан эсийн тоо, фракц болон ялтас эсийн тоо
- Өтгөнд далд цус илрүүлэх
- Цусны биохими болон уургийн фракц
- Сурвалжит уураг
- Ясны үүдэл эс шинжлэх
- Витамин В12,
- Кумбсийн сорил болон гаптоглобулин
- Цусны хөнгөн цагааны түвшин
- Бамбайн үйл ажиллагаа
- Бамбайн дайвар булчирхайн үйл ажиллагаа
- Бусад
- D50Төмөр дутлын цусбагадалIron deficiency anaemia
- D51B12 аминдэм дутлын цусбагадалVitamin B 12 deficiency anaemia
- D52Фолат дутлын цусбагадалFolate deficiency anaemia
- D53Хүнсний дутлаас улбаалсан бусад цусбагадалOther nutritional anaemias
- D55Ферментийн хямралаас улбаалсан цусбагадалAnaemia due to enzyme disorders
- D56ТалассемиThalassaemia
- D57Хадууран улаан эст эмгэгSickle-cell disorders
- D58Удамшлын бусад цусзадралын цусбагадалOther hereditary haemolytic anaemias
- D59Цусзадралын олдмол цусбагадалAcquired haemolytic anaemia
- D60Улаан эс дагнасан олдмол аплази [эритробластопени]Acquired pure red cell aplasia [erythroblastopenia]
- D61Бусад аплази цусбагадалOther aplastic anaemias
- D62Цус алдалтын дараах цочмог цусбагадалAcute posthaemorrhagic anaemia
- D63Өөр бүлэгт ангилсан архаг өвчний үеийн цусбагадалAnaemia in chronic diseases classified elsewhere
- D64Бусад цусбагадалOther anaemias
Ангилал
Шалтгаан
Эмнэлзүйн шинж тэмдэг
Оношилгоо
Эмчилгээ
Аплази цус багадалт
Архаг эмгэгүүдийн үед үүсэх цус багадалт
Сидеробласт цус багадалт
Цэвэр улаан эсийн аплази
Блэкфан-Даймондын хам шинж
Цочмог цус алдалтын дараах цус багадалт
Эх сурвалж
Гишүүн болж бүх агуулгыг уншаарай.
Гишүүнчлэлийн эрхтэй бол нэвтэрч үзнэ үү.
Зүрх судасны эрхтэн тогтолцооны анатоми (Cardiovascularsystem)
Зүрх судасны эрхтэн тогтолцоо нь цусны судас болон түүнд агуулагдаж байдаг цус, агшилт болон сулралтынхаа тусламжтайгаар цусыг хураах болон түгээх үйлдэл хийдэг булчинлаг эрхтэн болох зүрх гэсэн 3 том эрхтнээс бүтдэг онцлогтой.
WHO
World Health Organization - Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага.
Ерөнхий хавдар судлал (General oncology)
Хавдар судлал (онкологи) нь хавдрын үүсэл, оношилгоо, эмчилгээ, урьдчилан сэргийлэлтийг судалдаг анагаах ухааны салбар юм.
Гематологи ба цус бүлэгнэлт (Hematology & Haemostasis)
Гематологи нь цус болон түүнийг эмгэгийн тухай судладаг анагаахын шинжлэх ухааны салбар юм. Цус нь эс ба сийвэн гэсэн хоёр хэсгээс тогтдог.
Эс (Cell)
Эс бол амьд биеийн бүтэц үйл ажиллагааны үндсэн нэгж. Бүх амьд биеийг эсийн бүтцээс нь хамааруулж эукариот эсвэл прокариот хэмээн ангилдаг.
Бөөр (Ren, Nephros)
Бөөр нь хэвлийн гялтан хальсны арын зайд байрладаг шош хэлбэртэй, цуллаг хос эрхтэн юм. Нэг минутад биеэр эргэлдэх нийт цусны 20% буюу 1200 мл орчим цус бөөрөөр эргэлдэх ба энэ нь өөрийн жинтэй нь харьцуулбал хамгийн их цусан хангамжтай эрхтэн болдог.
Мегалобласт цус багадалт (Megaloblastic Anemia)
Мегалобласт цус багадалт (Грекээс megas = "том", blastos = "үр хөврөл", an- = "үгүй" haima = "цус" гаралтай) нь ДНХ-ийн нийлэгжилт алдагдах, эсийн хуваагдал тасалдсанаас үүдэлтэй гиперхром макроцитийн цус багадалт (Mean Corpuscular Volume (MCV) ≥ 100 fL) бөгөөд ихэвчлэн ясны чөмөгт мегалобластууд (эсвэл цусны түрхцэд мегалоцитууд) илэрдэг.
Нуклеотидууд, ДНХ ба РНХ (Nucleotides, DNA, and RNA)
Амьд биетийн удамшлын мэдээлэл нь нуклейн хүчил хэлбэрээр хадгалагддаг. Нуклейн хүчилд ДНХ (дезоксирибонуклейн хүчил) болон РНХ (рибонуклейн хүчил) хамаарна.
Витаминууд (Vitamins)
Витаминууд нь хүний биеийн бодисын солилцооны хэвийн тэнцвэртэй байдлыг хангахад оролцдог олон төрлийн органик бодисууд бүхий том бүлэг.
RBC
Red blood cells – Улаан эс
MCH
Mean corpuscular hemoglobin – Улаан эсийн гемоглобины дундаж хэмжээ
Эм
Фолийн хүчил (Folic acid)
Цус багадалтын эсрэг эм › Фолийн хүчил ба түүний уламжлал
Практикт MCV үзүүлэлтээс шалтгаалан микроцит, нормоцит, макроцит цус багадалт гэж ангилдаг.
витамин В12 дутал, фолийн хүчил дутал
Төмөр, ферритин болон трансферриний сатураци