Plain film x-ray – Рентген зураг нь эмнэл зүйн практикт хамгийн өргөн хэрэглэгддэг дүрс оношилгооны арга юм. Анх эрдэмтэн Вильгельм Конрад Рентген олж нээсэн бөгөөд 1895 оны 11-р сарын 8-нд эхнэрийнхээ гарын зургийг авснаар дүрс оношилгоонд хэрэглэж эхэлжээ. Рентген туяа нь хэт ягаан туяа, гамма цацрагийн хоорондох долгионы уртаар ангилагддаг цахилгаан соронзон долгион бөгөөд эмнэлгийн оношилгоонд тогтмол хэрэглэгдэж байна.

Эдгээрийг ердийн рентген зураг (жишээ нь, цээжний рентген зураг) болон маммографи хийхээс гадна тодосгогч бодистой хавсран хэрэглэх (жишээ нь зүрхний титэм судсыг тодотгон харуулах гэх мэт) эсвэл шээсний замыг харуулах (жишээ нь, уретрограмм) зэрэгт ашигладаг. Рентген туяа нь эсийн үхэл, хорт хавдар үүсгэгч, тератоген шинж чанартай тул оношилгоонд зайлшгүй заалтаар ашигладаг. Ялангуяа хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд маш болгоомжтой хэрэглэнэ.

Рентген туяа гэдэг нь 0.01-10 нанометрийн гэрлийн долгионы урттай цахилгаан соронзон цацраг юм. Бага хэмжээний рентген цацраг ашиглан хүний биеийн эрхтнүүдийн бүтцийг тусгай хальсан дээр буулгадаг дүрс оношилгооны шинжилгээ юм. Өндөр энергийн улмаас тэд атомуудаас электронуудыг салгах чадвартай байдаг ба тэдгээр нь ионжуулагч цацрагийн бүлэгт багтдаг.

Рентгенографи

Рентген цацрагийн тусламжтайгаар судалж буй эрхтэнийхээ негатив дүрсийг рентген хальсан дээр буулгаж авах арга ба зургийг уншихдаа негатив дүрсийг позитив болгож уншина.

Рентгеноскопи

Давуу тал нь хямд, хурдан эрхтэн системийн үйл ажиллагааг шинжлэх бололцоотой
Сул тал нь цацрагийн ачаалал ихтэйгээс гадна нарийн жижиг өөрчлөлтүүдийг ялгахад хүндрэлтэй.

Рентген цацраг

Рентген хоолойн дотор хурдассан электронуудын анодтой харилцан үйлчлэлээр үүсдэг цацраг.

Рентген аппарат

Рентген хоолой, цахилгаан тэжээлийн төхөөрөмж, рентген хоолойн ажлын горимыг тохируулах систем, цацрагийг хүлээн авагч /хувиргагч/ болон тогтоох төхөөрөмжөөс бүрдэнэ.

Шингээлтийн тун (D)

Хүний биеийн эд, эрхтний нэгж массад шингэсэн ионжуулагч цацрагийн энергийн хэмжээ: D=dE/dm

Ходоодны хорт хавдар нь дэлхий дахинд хамгийн түгээмэл хорт хавдрын тавдугаарт ордог. Хэдийгээр АНУ-д өвчлөл буурч байгаа ч азийн зарим орнуудад, ялангуяа Япон, Өмнөд Солонгос, Монголд ходоодны хорт хавдрын өвчлөл өндөр хэвээр байна. Ходоодны хорт хавдар үүсгэх гол эрсдэлт хүчин зүйл нь хелиобактер пилоригийн халдвар юм.

Бусад эрсдэлт хүчин зүйлс нь ходоод улаан хоолойн сөөргөө өвчин, давс, нитрат ихтэй хоол болон тамхины хэрэглээ юм. Ходоодны хорт хавдрын 95%-ийг аденокарцинома эзэлдэг бөгөөд дотроо гэдэсний болон тархмал хэлбэр гэж ангилагддаг. Ходоодны хавдрын бусад төрлүүд болох ходоодны лимфома, ходоод гэдэсний стромын хавдрууд, мэдрэл дотоод шүүрлийн хавдрууд (Neuroendocrine) зэрэг нь ховор тохиолддог.

Ходоодны хавдрын эрт үед өвчтөнүүдэд ихэвчлэн шинж тэмдэггүй эсвэл өвөрмөц бус шинж тэмдэг илэрдэг. Хожуу үед өвчтөнүүдэд хавдрын үсэрхийлэл, хүндрэлийн шинж тэмдэг илэрдэг. Ходоодны хавдрын оношийг хоол боловсруулах дээд замын дурангийн шинжилгээ болон биопсиоор баталгаажуулдаг. Дүрс оношилгооны эсвэл оношилгооны лапароскопи шинжилгээгээр үе шатыг нь тодорхойлох нь эмчилгээ хийхэд тус болдог.

Эрт үеийн үсэрхийлээгүй хавдрыг ихэвчлэн мэс заслын болон хими эмчилгээгээр эмчилдэг. Мэс заслаар тайрах боломжгүй эсвэл үсэрхийлсэн хавдар байвал системийн хими эмчилгээ эсвэл хими туяа эмчилгээ (Chemoradiation) хийдэг. Хавдрын молекулын шинж чанарт үндэслэн бай эмчилгээг нэмж болно. Хөнгөвчлөх эмчилгээг нь ахимаг настай болон хорт хавдрын ахисан шатанд орсон өвчтөнүүдэд хийнэ. Хавдрын үе шатаас хамааран тавилан өөр өөр байдаг боловч хавдар хожуу оношлогдох тусам 5 жил амьдрах чадварын хувь бага байдаг.

2020 онд АНУ-д 27,600 гаруй ходоодны хорт хавдрын шинэ тохиолдол оношлогдсон.
Өмнөд Солонгос, Монгол, Япон зэрэг орнуудад ходоодны хорт хавдрын өвчлөл хамгийн өндөр байдаг.
Хүйс: ♂ > ♀
Монголын ард түмний уламжлалт халуун цай, хоол хүнс, мах идэх нь ходоод, улаан хоолойн хорт хавдрын эрсдэлт хүчин зүйл болохыг Доржготов нарын судалгаанд дурдсан байдаг.
Монгол улсын хэмжээнд 2010-2019 оны хооронд ходоодны хорт хавдрын 8137 шинэ тохиолдол бүртгэгдсэн байна. 2019 онд ходоодны хорт хавдрын 1046 шинэ тохиолдол бүртгэгдэж, сүүлийн 10 жилийн дунджаас 232 (28.5%)-оор, өмнөх оноос 145 (16.1%)-аар тус тус нэмэгдсэн байна.
Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийн түвшин (10000 хүн амд ногдох) 2019 онд 3.3 болж, сүүлийн 10 жилийн дунджаас 0.5-аар, өмнөх оноос 0.4-өөр тус тус нэмэгдсэн байна.
Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийг хүйсээр харвал 2019 оны байдлаар 68.5 хувийг эрэгтэйчүүд эзэлж 2010 оныхоос 7.0 пунктээр нэмэгдсэн байна.
Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийн түвшин 2019 оны байдлаар эрэгтэйчүүдийнх 4.6 болж, эмэгтэйчүүдээс 2.2 дахин, 2010 оныхоос 1.6-гаар их байна. Насны бүлгээр харвал 50-аас дээш насныхан 82.7 хувийг эзэлж, 2010 оныхоос 10.2 пунктээр нэмэгдсэн байна.
Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийн түвшинг газар зүйн бүс нутгаар харьцуулан үзэхэд 2010 онд төвийн бүсийн өвчлөлийн түвшин 1.2 болж, улсын дунджаас 1.1-ээр бага бусад бүсэд улсын дунджаас 0.2-0.7-гоор их байсан. Харин 2019 онд хангайн бүсэд улсын дундажтай адил бусад бүсэд улсын дунджаас 0.2-1.1-ээр их байна. Баруун бүсэд хамгийн их 4.4 болж, 2010 оныхоос 1.7 дахин өссөн байна.
Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийн түвшинг 2019 оны байдлаар, аймаг, нийслэлээр харвал Дорноговь, Улаанбаатар, Сүхбаатар, Булган, Өвөрхангай, Баян-Өлгий, Өмнөговь, Баянхонгорт улсын дунджаас 0.4-1.4-өөр бага, Дархан-Уул аймагт улсын дундажтай адил, бусад аймагт 0.1-4.6-гаар их байна. Ходоодны хорт хавдрын өвчлөлийн түвшин хамгийн өндөр нь Увс аймаг, хамгийн бага нь Баянхонгор аймаг байна.

Рентген зураг авах

Рентген харалт хийх

Урьд нь 0.01Гр–тэй тэнцүү системийн бус Рад нэгжийг шингээлтийн тунг хэмжих нэгж болгон хэрэглэж байсан.

Хүний биеийн эд, эрхтэн бүрийн цацрагт мэдрэг байдлыг харгалзан тухайн хүний бүтэн биеийг өртүүлсэн цацрагийн шарлагаас хойшид бий болох үр дагаврын эрсдлийн хэмжээг тодорхойлоход ашигладаг хэмжигдэхүүн юм.

Жилийн тунгийн хязгаарыг мөрдөж ажилласнаар детерминистик нөлөөллөөс зайлсхийж, стохастик нөлөөллийг боломжит түвшинд байлгаж чаддаг.

жишээлбэл, диспепси, эпигастрийн бүсийн өвдөлт

жишээлбэл, ходоодны гарах хэсгийн бөглөрөл, ходоод гэдэсний цус алдалт, асцит

Ходоодны хорт хавдрын өвчлөл 50 наснаас хойш нэмэгддэг. Энэ нь АНУ болон Европт аажмаар буурч байна

Рентген (X-ray)

Рентген цацраг

Рентген аппарат

Шингээлтийн тун (D)

Заалт

Техник үндэслэл

Рентген зураг авах явц

Рентген зургийг унших

Хүндрэл

Бусад дүрс оношлогооны аргуудтай харьцуулалт

Эх сурвалж

Ходоодны хорт хавдар (Gastric cancer)

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Оношилгоо

Үе шат

Эмгэг судлал

Ялган оношилгоо

Эмчилгээ

Хүндрэл

Тавилан

Эх сурвалж

Эквивалент тун Н_T,R

Цацрагийн тунгийн хязгаар (ЦТХ)

Тойм

Тодорхойлолт

Рентген цацраг

Рентген аппарат

Шингээлтийн тун (D)

Заалт

Техник үндэслэл

Рентген зураг авах явц

Рентген зургийг унших

Хүндрэл

Бусад дүрс оношлогооны аргуудтай харьцуулалт

Эх сурвалж

Тойм

Тархвар зүй

Өвчний код (ICD-10)

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Оношилгоо

Үе шат

Эмгэг судлал

Ялган оношилгоо

Эмчилгээ

Хүндрэл

Тавилан

Эх сурвалж

Эквивалент тун НT,R

Цацрагийн тунгийн хязгаар (ЦТХ)

Эквивалент тун Н_T,R