Зүрх судасны эрхтэн тогтолцооны анатоми (Cardiovascularsystem)

Зүрх: Цусны эргэлтийн төвд байрладаг хагас булчинлаг хөндийтэй эрхтэн. 4 камертай буюу 2 ховдол, 2 тосгуураас тогтоно. 

Тосгууртаа гаднаас ирэх цусыг хүлээн авч ховдлоор дамжуулан цусны их болон бага эргэлт рүү цусыг эргүүлэн шахдаг. Цусыг их болон бага эргэлт рүү шахдаг учир цусыг хааш нь шахаж буйгаас хамааруулан баруун болон зүүн зүрх гэж албан бусаар хувааж үздэг.

• Байрлал: Зүрх нь цээжний хөндийд цээжний голт (mediastinum medium)-ын өвөр голт mediastinum anterior-д перикардын уутанд porta arteriosa болон porta venosa-с дүүжлэгдэн тэгш биш буюу биеийн тэнхлэгтэй харьцуулбал 45 градусын өнцөг үүсгэж перикардын уутанд байрлана. Зүрхийг эн тэнцүү гурван хэсэг хуваагаад урд голын шугам linea mediana anterior-р дайруулж үзэхэд зүрх нь
• • 2⁄3 нь цээжний хөндийн зүүн хагаст хоёр ховдол болон зүүн тосгуур
  • Үлдсэн 1⁄3 нь баруун тосгуур, хоёр хөндийн венүүд байрлана.
  • Зүрхний урт тэнхлэг дээрээс доош, баруунаас зүүн тийш, араас өвөр лүү чиглэнэ.
  • Зүрх нь байрлалаараа бага зэрэг зүүн тийш эргэсэн байдалтай байдаг.
  • Зүрхний орой хэсэг зүүн хөхний шугамнаас дотогш 1 см, 5-р хавирганы завсрын харалдаа байрлана.

Гадаргуу

• Урд гадаргуу - Facies sternocostalis
• Хажуугийн гадаргуу - Facies pulmonalis dextra et sinistra 
• Доод гадаргуу - Facies diaphragmatica

Зүрхний хязгаар

• Дээд хязгаар өвчүүний зүүн ирмэгийн дагуу 3-р хавирганы мөгөөрсний дээд ирмэгээр
• Баруун хязгаар өвчүүний баруун захаас баруун тийш 2 см орчим зайтай 3-5-р хавирганы завсар хүртэл
• Доод хязгаар ташуу байдалтай

Хэмжээ ба жин

• Тухайн хүний атгасан гарын хэмжээнээс үл ялиг том бөгөөд дунджаар 300 орчим гр жинтэй 
• 785 мл орчим эзэлхүүнтэй
• Зүрхний хамгийн өргөн хэсэг нь сагитталь тэнхлэгийн дагуу зүсэж үзэхэд дундаж диаметр 8-9 см
• Зүрхний суурь хэсгийн диаметр ойролцоогоор 6 см

Зүрхийг дараах хэсгүүдэд хуваан үзэж болно

• Зүрхний орой - apex cordis 
• Зүрхний суурь - basis cordis  
• Өмнөд хэсгээр нь аортын уруудах хэсэг aorta descendens болон уушгины гол судас  байрлана
• Баруун дээд буюу өнцөг хэсгийг нь баруун тосгуур бүтээдэг 

Голт

• Голтод байрлаж буй эрхтнүүдийг уушгины уг болон цагаан мөгөөрсөн хоолойн ацаар зааглан
• • Ар - mediastinum posterius 
  • Өвөр - mediastinum anterius 
  • Дээд - mediastinum superius 
  • Дунд - mediastinum medium 
  • Доод - mediastinum inferius голт гэж хуваана
  • Медиастиналь плеврийн хуудаснаас дотогш цээжний хөндийд байрлах 3 серозон уутат хөндийн нэг

• Голтын хана
• • Урд хана Өвчүү - sternum
  • Хойд хана багана нурууны сээрний хэсэг pars thoracica
  • 3 болон 4. хоёр талын хажуу хана голтыг хучиж байдаг цээжний ханын гялтан хальс - pleura mediastinalis
  • Дээд хана цээжний хэнхэрцэгийн дээд амсар - apertura thoracica superior
  • Доод хана өрц - diaphragma

Тосгуур-ховдолын хориг нь зүрхний тосгуур ба ховдолын хоорондын дамжуулалт түр саатах эсвэл бүрэн тасалдахыг хэлнэ. Энэхүү эмгэг нь  AV зангилааны түвшинд (Supra-His-Block ), Гиссийн багц эсвэл Таварагийн багцад (Infra-His-Block ) тохиолдож болно.

Сайн тавилантай нарийн QRS бүрдэл бүхий AV зангилааны түвшиний дамжуулалтын эмгэг, эсвэл нэлээд муу тавилантай өргөн QRS бүрдэл бүхий Гиссийн багцаас доош инфранодал эмгэг хоёрыг хооронд ялган ангилдаг. 

Дамжуулалтын саатлын хэлбэрээс хамааран ЭКГ-д AV хоригийн янз бүрийн зэргийг ялган таних боломжтой.

• Нэгдүгээр зэргийн AV блок: Дамжуулалтын байнгын удаашрал.

PQ хугацааг > 0.2 сек хүртэл уртассан, бүх P шүд бүрийг QRS бүрдэл дагалдсан.

• Хоёрдугаар зэргийн AV блок: 2 төрөлд ангилна.
• • 1-р төрөл (Венкебах): AV дамжуулалт эцэстээ бүрэн тасрах хүртэл PQ хугацаа нэг цохилтоос дараагийн цохилт хүртэл тасралтгүй уртасна. (PP интервалууд тогтмол байна). Түр завсарлаганы хугацаа давхардсан PP хоорондын зайнаас богино байна. Завсарласны дараах зүрхний дахин агшилтын эхний цохилтын PQ-н хугацаа богино дараагийн завсарлага хүртэлх PQ хугацаанаас хамгийн богино нь байна. Энэ үед AV зангилаан (intranodal block) дотор хориг үүснэ.
  • 2-р төрөл (Мобиц): Синусын зангилааны өдөөлт бүр ховдол руу дамжихгүй саатна, өөрөөр хэлбэл P шүд бүрийг QRS бүрдэл дагалдахгүй. PQ хугацаа тогтмол бөгөөд ихэвчлэн хэвийн байдаг.

AV зангилааны хоригийн үед тодорхой тооны P шүд хориглогдсоны дараа сэрэл дамжин нэг QRS бүрдэл буйг 2:1, 3:1 (Р шүдний тоо : Ховдол руу дамжин сэрлийн тоо) гэж бичдэг. Хэрэв тосгуурын агшилт бүрийн зөвхөн 2 дахь агшилт нь л дамжуулалтанд оролцож байвал үүнийг 2:1 хориг гэж нэрлэдэг, хэрэв зөвхөн 3 дахь агшилт нь оролцож байвал 3:1 хориг гэх мэтээр ойлгоно.

Харин 3:2 блокын үед бол эсрэгээр, тосгуурын агшилт бүрийн 3 дахь агшилт дамжилтанд оролцохгүй байгааг илтгэнэ. Давхардсан PP хоорондын зай бүр агшилтын түр завсарлагыг илтгэнэ. Энэ тохиолдолд блок нь Гиссийн багцад (инфранодын блок) эсвэл багцаас доор үүссэн байхаас гадна цаашлаад 3-р зэргийн AV блок руу шилжих эрсдэл өндөр байна.

• 3-р зэргийн AV блок:

AV дамжуулалт бүрэн тасалдсан, тосгуур ба ховдол нь бие биенээсээ үл хамааран бие даасан байдлаар цохилно (AV диссоциаци). Асистолийн үе шат дууссаны дараа, ихэвчлэн брадикарди орлуулах хэмнэл үүсдэг (AV зангилааны давтамж: 40-60/мин, ховдолын давтамж: <40/мин).

Хэрэв хориг AV зангилаанд буй бол QRS бүрдэл нарийн , харин зангилаанаас доош хориг үүссэн бол QRS өргөссөн байна. Хэрэв тосгуурын фибрилляци нэгэн зэрэг илэрвэл тогтмол орлуулах хэмнэл нь 3-р зэргийн AV блок байж болзошгүйг илтгэнэ.