Түүхий (Impetigo contagiosa) нь хүүхэд насанд зонхилон тохиолддог өндөр халдвартай арьсны халдварт өвчин бөгөөд стафилококк (Staphylococcus aureus) эсхүл β цус задлагч стрептококкын халдварын улмаас үүсэж, өвөрмөц арьсны тууралтаар илэрдэг өвчин юм. Энэхүү тууралт нь ялангуяа нүүрний хэсэгт цэврүүнцэр үүсч, дараа нь цэврүүнцрийн суурин дээр зөгийн балаар бүрсэн мэт шаргал өнгийн тав тогтох байдлаар эмнэлзүйд илэрдэг.

Оношийг ихэвчлэн эмнэлзүйн онцлог шинжээр тавьдаг ба онцгой тохиолдолд л үүсгэгчийг тодорхойлох лабораторийн шинжилгээ хийнэ. Өвчин ихэвчлэн ямар нэг үлдэцгүй эдгэрдэг ба эмчилгээний хувьд ариун цэврийн болон хэсгийн буюу гадуур түрхэж хэрэглэх эмийн эмчилгээнээс гадна хүндэрсэн эсвэл шинж тэмдэг хүнд илэрсэн тохиолдолд системийн антибиотик (жишээ нь цефалоспорины 1-р үеийн антибиотик) хэрэглэх заалттай.

Энэхүү тууралт нь ялангуяа нүүрний хэсэгт цэврүүнцэр үүсч, дараа нь цэврүүнцрийн суурин дээр зөгийн балаар бүрсэн мэт шаргал өнгийн тав тогтох байдлаар эмнэлзүйд илэрдэг.

Латин хэлний impetere - дайрах, contagiosus - халдварт гэсэн үгнээс гаралтай
Товч тодорхойлолт: Өндөр халдвартай арьсны өнгөц халдвар.
Англи хэлэнд: impetigo
Түүхийн доорх 2 хэлбэрийг ялгах боломжтой:
- Impetigo vulgaris - жижиг цэврүүнцэр бүхий тууралтат түүхий - А бүлгийн β цус задлагч стрептококкоор (Streptococcus pyogenes) үүсгэгдэнэ.
- Impetigo bullosa - том хэмжээт цэврүүт тууралтат хэлбэр - Staphylococcus aureus-аар үүсгэгдэнэ. Цэцэрлэг эсхүл сургуулиас халдварлагдсан хүнээс дамжин халдвар авна.

Оношилгоо, мэс заслын өмнө бүдүүн гэдсийг цэвэрлэх зориулалттай. Өтгөн хаталтын өдөр тутмын эмчилгээний эм биш.
Гэдэсний түгжрэл, цооролт, ходоод саатал, хорт колит эсвэл хорт мегаколон сэжигтэй үед хэрэглэж болохгүй.
Уусмалыг уух үед ердийн шингэний хэрэгцээг нөхөх хэмжээний тунгалаг шингэн давхар хэрэглэнэ. Их хэмжээний суулгалт нь шингэн алдалт, натри болон калийн өөрчлөлт үүсгэж болзошгүй.
Тасралтгүй бөөлжих, хэвлий хүчтэй өвдөх эсвэл хөөх, шулуун гэдсээр цус гарах, амьсгал давчдах шинж илэрвэл хэрэглэхээ зогсоож яаралтай эмчид хандана.
Хэрэглэхийн өмнөх нэг цаг, хэрэглэх хугацаа болон дууссанаас хойших нэг цагт уусан эм шимэгдэлгүй гадагшилж болзошгүй. Эмчтэй эмчилгээний зохицуулалтыг урьдчилан тохирно.

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Бөөрний үйл ажиллагааны алдагдалтай хүнд тунг заавал өөрчлөх шаардлагагүй боловч шингэн алдалт, электролитийн өөрчлөлтийн эрсдэл нэмэгдэнэ.
Бөөрний хүнд алдагдалтай эсвэл эрсдэлтэй хүнд хэрэглэхийн өмнө болон дараа креатинин, натри, кали зэрэг үзүүлэлтийг эмчийн заалтаар хянана.
Шээс хөөх эм болон шингэн, электролитийн тэнцвэрт нөлөөлөх эм хэрэглэж байгаа бол эмчилгээний явцад онцгой анхаарна.

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Элэгний үйл ажиллагааны алдагдалд зориулсан тусгай тунгийн зөвлөмж тогтоогдоогүй.
Элэгний хүнд өвчин, асцит эсвэл шингэн, электролитийн тэнцвэр алдагдах эрсдэлтэй бол эмчийн хяналтад хэрэглэнэ.
Ийм тохиолдолд хэрэглэхийн өмнө болон дараа электролит, бөөрний үйл ажиллагааг шалгах шаардлагыг эмч үнэлнэ.

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Өндөр настай, сульдсан хүнд шингэн алдалт, электролитийн өөрчлөлт, бөөлжих болон амьсгалын замд орох эрсдэл өндөр байж болно.
Уусмалыг зөв найруулж, тогтоосон хурдаар уулгах ба шаардлагатай үед асран хамгаалагч эсвэл эмнэлгийн ажилтан хянана.
Зүрхний хэм алдагдал, бөөрний эмгэг эсвэл электролитийн өөрчлөлтийн эрсдэлтэй бол хэрэглэхийн өмнө болон дараа электролит, бөөрний үйл ажиллагаа, шаардлагатай тохиолдолд зүрхний цахилгаан бичлэгийг хянана.

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Жирэмсэн үед

Жирэмсэн үеийн хэрэглээний туршлага хязгаарлагдмал. Зөвхөн эмч зайлшгүй шаардлагатай гэж үзсэн үед хэрэглэнэ.
Шингэн алдалт, электролитийн өөрчлөлтөөс сэргийлж хэрэглэх заавар болон шингэний дэглэмийг чанд мөрдөнө.

Хөхүүл үед

Зөвхөн эмч зайлшгүй шаардлагатай гэж үзсэн үед хэрэглэнэ.
бие махбодод шимэгдэх хэмжээ маш бага боловч энэхүү хосолсон бэлдмэлийн хөхүүл үеийн мэдээлэл хязгаарлагдмал тул эмч ашиг ба эрсдэлийг үнэлнэ.

Түүхий (Impetigo)

Тархвар зүй

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Оношилгоо

Ялган оношилгоо

Эмчилгээ

Хүндрэл

Эх сурвалж

Макрогол + натрийн сульфат + натрийн хлорид + калийн хлорид (Macrogol + sodium sulfate + sodium chloride + potassium chloride)

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Жирэмсэн үед

Хөхүүл үед

Монгол Улсад бүртгэлтэй эмүүд (Licemed)

Тойм

Тодорхойлолт

Өвчний код (ICD-10)

Тархвар зүй

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Оношилгоо

Ялган оношилгоо

Эмчилгээ

Хүндрэл

Эх сурвалж

Чухал анхааруулга

Тунгийн тохируулга

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Тусгай бүлгийн хэрэглээ

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Жирэмсэн үед

Хөхүүл үед

Монгол Улсад бүртгэлтэй эмүүд (Licemed)