Зүрхний физиологийн үйл ажиллагааг зүрхний механик үйл ажиллагаа (өөрөөр зүрхний механик идэвхжил/зүрхний механик ажил) болон зүрхний сэрлийн үйл ажиллагаа (өөрөөр зүрхний сэрэл үүсэх, дамжуулах үйл ажиллагаа/зүрхний цахилгаан физиологи) гэсэн хоёр үндсэн бүлэгт хуваан авч үздэг. Зүрхний механик буюу зүрхний шахуургын үйл ажиллагаа нь цусны их ба бага эргэлт рүү цусыг шахахын тулд диастол буюу сулралтын болон систол буюу агшилтын гэсэн үндсэн 2 фазын хооронд хэмнэлтэйгээр ээлж дараалан явагдах зүрхний ажиллагааг нэрлэдэг. Диастолын үед ховдол цусаар дүүрч, систолын үед цус зүрхнээс шахагдан гарна. Энэ үйл явц нь тосгуурууд болон ховдлуудын даралт ба эзэлхүүний ялгаа, үүнээс шалтгаалан нээгдэх хавхлагуудын үйл ажиллагааны үр дүнд үүснэ.

Зүүн ховдлын даралт болон эзэлхүүний өөрчлөлтийг зүрхний үйл ажиллагааны диаграммаар тэмдэглэн физиологийн салбарт зүрхний даралт болон эзэлхүүний өөрлөлтүүд хэрхэн өөр хоорондоо зохицон үйл ажиллагаа явуулж буйг хянах боломжтой. Урт болон дундаж хугацааны даралт болон эзэлхүүний зохицуулга вегетатив мэдрэлийн системээр, харин богино хугацааны зохицуулга Frank-Starling-Mechanismus-аар зохицуулагддаг.

Зүрхний дээр дурьдсан шахуургын үйл ажиллагааг хянан зохицуулагч зүрхний сэрлийн үйл ажиллагаа байх ба сэрлийн үйл ажиллагааны дүнд үүссэн үйлийн потенциал сэрэл дамжих замаар зүрхний булчингийн эсүүдэд очсоноор зүрхний булчин агшиж дээрх үйл ажиллагаа явагдах боломж нээгддэг.

Зүрхний үндсэн үйл ажиллагаа нь биеийг цусан хангамжаар хангах. Энэхүү үйл ажиллагааг зүрхний хэмнэл/агшилтын тоо, зүрхний агшилтын эзэлхүүн болон зүрхний минутын эзэлхүүнээр үнэлэх боломжтой.

Зүрхний хэмнэл/агшилтын тоо (АТ, Eng.: heart rate): Зүрх нэгж хугацаанд хэдэн удаа агшиж буй тоо (жнь: 60/мин)
Зүрхний агшилтын эзэлхүүн (, Eng.: stroke volume/SV): Зүрхний ховдлууд агшилт бүр шахаж буй цусны эзэлхүүн
Зүрхний минутын эзэлхүүн (МЭ, Eng.: cardiac output): Зүрхний ховдлууд нэгж хугацаанд шахаж буй цусны эзэлхүүн (МЭ = АЭ × АТ)
Зүрхнээс шахагдах цусны хувь (Eng.: ejection fraction/EF): Ховдлын агшилтын дараа ховдлоос шахагдан гарах цусны хувь, эрүүл хүнд багадаа 55%
- EF=Зүрхний агшилтын эзэлхүүн/Диастолын төгсгөлийн эзэлхүүн
Зүрхний минутын эзэлхүүн (МЭ, cardiac output (per minute)): Зүрхний ховдлууд нэгж хугацаанд шахаж буй цусны эзэлхүүн
- МЭ=АЭ х АТ
- Ихэвчлэн Fick Principle-н механизмээр тодорхойлдог.

Эмгэг төрүүлэгч бичил биетний эсрэг тэмцэж тэдний халдвараас бие махбодыг хамгаалж буй дархлаа тогтолцоо, тэдгээрт ашиглаж буй химийн бодис, хариу урвал, хариу урвалд оролцож буй эдүүдийг хамгаалалтын гурван шугаманд хувааж үздэг.

Эхний хамгаалалтын шугам физик болон биохимийн хоригууд (үүнд: арьс , салст бүрхэвч, хэвийн бичил биетнүүд, ходоодны хүчил)-с;
Хоёрдахь хамгаалалтын шугам нь бие махбодын дотор буюу цусны судсанд агуулагдах дархлаа чадамжит мөхлөгтэй, мөхлөггүй эсүүд мөн тэдгээрээс ялгаран гардаг бичил биетнийг идэвхгүйжүүлэх, хорыг нь саармагжуулан устгах зорилготой өвөрмөц уургуудаас бүтдэг.

Эхний хоёр хамгаалалтын шугамыг нь хамтад нь төрөлхийн дархлаа тогтолцоо гэж нэрлэдэг. Төрөлхийн дархлаа тогтолцоо маш хурдан ажилладаг. Эмгэгтөрүүлэгч бичил биетэн биед орж ирсэн цаг мөчөөс буюу халдвар авсан анхны мөчөөс эхлэн төрөлхийн дархлаа тогтолцоо тэдгээр эмгэгтөрүүлэгчдийн эсрэг тэмцэж эхэлдэг энэхүү хамгаалалтын тогтолцоо шимэгч, эгэл биетэн, мөөг, бактери, вирус зэргийн эсрэг үр дүнтэй тэмцэж чаддаг.

Төрөлхийн дархлаа тогтолцооны хамгаалалтыг зарим эмгэг төрүүлэгчид амжилттай даван гарч чаддаг. Энэ тохиолдолд эмгэгтөрүүлэгч бичил биетний эсрэг лимфоцитуудаас бүрдэх гуравдахь шугам буюу өвөрмөц дархлааны хариу урвал ажиллаж эхэлнэ. Дархлаа тогтолцооны биологийн үүргүүд:

Дотоод орчны тэнцвэрт байдлыг хадгалах:
- ДНХ-ийн нуклеотидын дараалал ямар буйгаас хамааран уургаас тогтох бодгаль бүрт уургийг бүтээгч дараалал өөр, өөр буюу дахин давтагдашгүй чанартай байдаг. Хүний дархлааны тогтолцоо энэхүү үл давтагдах чанарыг таньж чаддаг учраас өөрийн уургийн эсрэг үйлчлэхгүй байх харь уургийг таньж түүний эсрэг урвал явуулж өөрийн бие махбодиос зайлуулах, -ын замаар үхэж буй эсийг бие махбодиос зайлуулах замаар удмын хувьд нөхцөлдсөн дотоод орчины антигений тэнцвэрт байдлыг хангах үүргээ гүйцэтгэдэг.
Бие махбодын эсийн ба шингэний тогтвортой байдлыг хангах гэсэн үндсэн үүргүүдтэй.

Дархлаа тогтолцоонд гүйцэтгэж буй үүргээр нь дархлааны эрхтэнүүдийг:
- төвийн
- - ясны химт хэсэг
  - сэрээ булчирхай
- захын эрхтэн
- - Дэлүү
  - Тунгалагийн зангилаа
  - Эрхтэн тогтолцоонуудад байрлах тунгалагийн эдийн бөөгнөрлүүд гэж хуваадаг.
Лейкоцит -г
- Гүйцэтгэх үүргээр нь:
- - Залгиур эсүүд
  - Иммуноцит
  - Үрэвслийг дэмжигч эсүүд гэж хувааж үзэж болно.

Агшилтын эзэлхүүн – Stroke volume

Энэ үед зүрхний булчин дилатацид орж тэлэгдэх ба энэ явц нь систолоор зогсоно

Энэ үед зүрхний булчин агшиж цус их ба бага эргэлт рүү шахагдана

Өөрөөр хэлбэл сэрэл зүрхний булчингийн эсийн миофиламент дэх актин, миозинд очсоноор цахилгаан сэрэл механик үйл болон хувирна.

Үүний нөгөөтэйгүүр ховдлын агшилтын дараа ховдолд тодорхой хэмжээгээр цус үлдэх ба үүнийг ховдлын нөөц цус гэж нэрлэдэг. Энэ нь ямарваа ачааллын үед (стресс, биеийн ачаалал) зүрхний агшилтын болон минутын эзэлхүүнийг ихэсгэхэд нөөц болдог.

Диастолын төгсгөлийн эзэлхүүн - диастолын төгсгөл үед ховдол дээд хэмжээгээр цусаар дүүрсэн байх ба зүрхний мөчлөгийн хамгийн дээд эзэлхүүнийг илэрхийлнэ. Ойролцоогоор: Зүүн ховдолд эрэгтэй 15омл, эмэгтэй 106мл, баруун ховдолд илүүтэй 150-160мл байна.

Эдгээр хамгаалалтын шугамууд бие, биенийхээ хамгаалалтыг дэмжиж бэхжүүлдэг

Арьс нь бичил биетний эсрэг өвөрмөц чанар байхгүй арьсны эсүүдийг өөр хооронд нь холбодог коллагены (уургийн утаслаг) тусламжтай гадаад орчны аливаа нөлөөлөлд уян хатан байж эмгэг төрүүлэгч бичил биетнийг бие рүү нэвтрэх замд физик хаалт болж өгдөг

Ургийн хөгжлийн үед бий болж ажиллаж эхэлдэг учир ингэж нэрлэдэг.

Тухайн эмгэгтөрүүлэгчид зориулсан өвөрмөц хариу урвалыг бий болгохын тулд биемахбодын хамгаалалтыг өөрчилдөг

Зарим эсийн удмын мэдээлэлд тухайн эсийг тодорхой хугацааны дараа үхүүлэхээр программчилсан байдаг. Энэхүү программчлалын дагуу эс өөрийгөө хөнөөх үйл явц

Цусны үүсгэвэр эс байрладаг. Уг үүсгэвэр эсээс дархлаа чадамжтай эсүүд үүсч ялгаран хөгждөг

Ясны химт хэсэгт боловсорч гүйцсэн Т лимфоцит энд ирж боловсорч эерэг болон сөрөг шилэн сонголтонд орж цааш ялгаран хөгждөг

цусны цагаан эсүүд

нейтрофил, моноцит

эозонофил, базофил

базофил, нейтрофил, эозинофил

моноцит|макрофаг, лимфоцит

нейтрофил, эозинофил, базофил

моноцит, лимфоцит

Насанд хүрсэн хүний захын цусны нийт лейкоцитийн 57-80%-г нейтрофил эзэлдэг. Нейтрофил чөмгөнд боловсроод захын цусанд орж ойролцоогоор 6 цаг орчим эргэлдээд үүний дараа нийт нейтрофилийн хагас нь захын цусанд чөлөөт хэлбэрээр эргэлдэж үлддэг бол үлдсэн нь эс хоорондын зайд буюу судасны гадна хананд бэхлэгдэн байрлаж 3-5 хоног амьдардаг. Ганцхан удаа залгилт хийнэ. Цитоплазмд нь мурамидаза, лактоферрин гэх мэт фермент агуулсан мөхлөгт лизоцим; миелопероксидаз, хүчиллэг гидролаза гэх мэт бактерийг хайлуулах үйлчилгээ бүхий уургуудыг агуулдаг харьцангуй том хэмжээтэй азурофиль мөхлөгүүд агуулагддаг. Нейтрофилийн эдэд байгаа, цусаар эргэлдэж буй хэмжээ нь биемахбодын байдлаас шалтгаалж өөрчлөгддөг.

Моноцит эсээс үүсэлтэй маш олон төрлийн эс мононуклеар залгиур эсийн тогтолцоог бүтээдэг. Бие гүйцсэн моноцит эдэд байршиж олон эгнээний макрофаг болж ялгаран хөгжиж биемахбодыг хамгаалах өвөрмөц, өвөрмөц бус урвалд оролцдог. Макрофаг эмгэгтөрүүлэгч бичил биетнийг залгиж устгахаас гадна, апоптозод орсон, хөгширсөн, үхсэн эсүүдийг залгиж биемахбодиос зайлуулдаг. Боловсорсон макрофаг эс нь чөмөгний эдэд маш их хэмжээгээр байрлах бөгөөд энд цусны үүдэл эстэй харилцан үйлчлэлцэж ялгаран хөгжих чадваргүй эсүүдийг залгин устгах, эритроцит бөөмөөсөө салах үйл явцад оролцдог. Нүүн шилжих хөдөлгөөнийг нь гадаргуу дээр нь байрлах адгезив (холбогч) молекул, цитокин, өсөлтийн хүчил зүйл, хемокин-хемокины рецептор зохицуулдаг.

Боловсорч гүйцсэн моноцит эд рүү нүүдэллэж элэгний эд рүү нүүдэллэж элэгний судасны синусоидод байршвал Купферийн эс, эндотелийн завсраар нүүдэллэж эпителийн дор байрлавал Лангергансын эс гэх мэтээр аль эрхтэнд байршиж буйгаар нь тухайн макрофагийг тус бүрт нь нэрлэх бөгөөд макрофагийг биемахбодын хаана байрлаж "хэн болохыг нь" тодорхойлоход макрофагийн гадаргуу дээр илэрдэг F4/80 маркер, сэртэн эс болон остеокласт эсийн гадаргуу дээр илэрдэг CD68 маркер оролцдог байх магадлал өндөр мөн бүтэц нь эргэн хэлбэршихэд оролцдог байж болно хэмээн таамаглаж байгаа.

Захын цусны нийт эсийн 1 орчим хувийг эзэлнэ. Ясны чөмөгнөөс үүдэлтэй гранулоцит (арганинаар баялаг суурилаг мөхлөг агуулдаг) эс. Биемахбодид үндсэн 2 эффектор үүрэг гүйцэтгэдэг: 1. Өндөр идэвхитэй хор, чөлөөт радикал ялгаруулж шимэгчийг устгах, харшлын урвалыг өдөөж эдийн гэмтэл үүсгэх 2. Цитокин, простогландин, лейкотрин зэрэг үрэвслийн медиаторын нийлэгшлийг идэвхжүүлж үрэвслийн урвалыг дэмжих. Эозинофил эсийн идэвхжил, мөхлөг ялгаруулалтыг гурван газар хянаж, зохицуулдаг. Биемахбод халдварт өртөөгүй (дархлааны талаас ямар нэгэн өдөөлт байхгүй) үед эозинофил эсийн үүсэл нэмэгдэхгүй байхаар эхний зохицуулга хийгддэг бол хоёрдахь зохицуулга нь эозинофил эсийг цусны урсгалд эргэлдэх хугацааг хянадаг, гуравдахь зохицуулгаар түүний мөхлөг задралыг хянадаг. Эозинофил эс нь үрэвслийн үед судас нэвчдэсийн үе шатыг зохицуулах, базофил, шигүү мөхлөгт эсээс биологийн идэвхит бодис (гистамин гэх мэт)-уудын ялгаралтыг хянах илүүдэл хэмжээгээр ялгарсан үед саармагжуулах; эдийн макрофаг-эозинофил IgE гурав харилцан үйлчлэж шимэгч хорхойн эсрэг хамгаалах механизмыг хангана.

Лейкоцит эсийн 0.5%-г эзэлдэг гранулоцит эс. IL-3-ийн нөлөөгөөр үүсэл, идэвхжил нь зохицуулагддаг мөхлөгтөө хүчиллэг цэврүү, хондротин сульфат, уураг задлагч протеаз, үрэвслийн медиатор болох гистамин (хэвийн үед хүний цусны гистамины гол нөөцийг агуулдаг)-ыг агуулдаг хэдхэн өдөр амьдардаг эс. Антигентэй холбогдсон IgE-тэй FcεRI рецептороороо холбогдсоноор идэвхжиж мөхлөгөө чөлөөлдөг. Энэхүү FcεRI хамааралт идэвхжлийн нөлөөгөөр уг эсээс IL-4, 13 нийлэгшин гардаг. Нийлэгшсэн интерлейкинүүд нь шигүү мөхлөгт эс, Th2 эсийг идэвхжүүлж, IgE-ийн үүсэлтийг дэмждэг.

CD34+ цусны үүдэл эсээс үүсдэг ба ялгаран хөгжил нь судаслаг эдүүдээс тогтдог серозон хөндийт эрхтэнүүдэд явагддаг ба бие гүйцсэн шигүү мөхлөгт эс цусны урсгалд байхгүй харин цусны судасны орчмын холбогч эд, амьсгал мөн хоол боловсруулах замын эрхтэнүүдийн хучуур эдүүдэд байршдаг. Мөхлөгт нь хондротин сульфат, протеогликан, протеаз фермент гэх мэт агуулагддаг. Базофил эсээс ялгаатай нь шигүү мөхлөгт эсийн мөхлөгт гепарин агуулагддаг. Идэвхжил нь базофил эстэй адил буюу антигентэй холбогдсон IgE-тэй FcεRI рецептороороо холбогдсоноор идэвхжиж мөхлөгөө чөлөөлдөг. Уг эс нь липид медиаторуудыг үүсгэдэг гол эс болохоос гадна TNF-α-ийн нөлөөгөөр олон тооны цитокин, хемокиныг нийлэгшүүлэх замаар дархлааны зохицуулгад оролцдог.

Зүрхний механик үйл ажиллагаа (Cardiac Mechanics)

Зүрхний үйл ажиллагааны фазууд

Зүрхний үйл ажиллагааны диаграмм (Pressure-Volume diagram of the heart)

Зүрхний үйл ажиллагааны зохицуулга

Зүрхний авиа, шуугиан

Эх сурвалж

Төрөлхийн дархлаа тогтолцоо