Амьсгалын замыг удирдах болон сэхээн амьдруулах боломжтой орчинд туршлагатай эмч хэрэглэнэ.
Артерийн даралт, зүрхний цохилт, шүлс ялгаралт нэмэгдэж болно. Мөн сэрэх үед хий үзэгдэл болон төвөнхийн агчил үүсч болно.
Артерийн даралт нэмэгдэх нь аюултай өвчтөнд, тухайлбал хяналтгүй хүнд артерийн даралт ихсэлт эсвэл аневризмтай үед ашиг ба эрсдэлийг нягт үнэлнэ.
Архи болон бусад төв мэдрэлийн тогтолцоог дарангуйлагчтай хавсрахад амьсгал дарангуйлагдах эрсдэл нэмэгдэнэ. Теофиллинтэй хавсрахад таталт үүсэх эрсдэл нэмэгдэж болно.

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Ихэнх метаболит нь бөөрөөр ялгардаг боловч бөөрний үйл ажиллагаа буурсан үед тогтсон тунгийн өөрчлөлт байдаггүй.
Бөөрний хүнд дутагдалтай үед сэргэлт, артерийн даралт болон амьсгалыг тогтмол хянана.

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Элэгт метаболизмд ордог тул цирроз болон бусад элэгний дутагдалд тунг бууруулахыг авч үзнэ.
Давтан/удаан хэрэглээнд элэгний фермент, холангитын шинжийг хянана.

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Бага тунгаар эхэлж, артерийн даралт, зүрхний цохилт болон сэрэх үеийн сэтгэцийн урвалыг тогтмол хянана.
Зүрх судасны өвчин болон хавсарч хэрэглэж буй тайвшруулах эмийг үнэлнэ.

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Жирэмсэн үед: Ердийн үед хэрэглэхийг зөвлөдөггүй. Зөвхөн эх барихын тодорхой мэс заслын заалтаар мэргэжлийн хяналтад хэрэглэнэ.
Хөхүүл үеийн аюулгүй байдлын мэдээлэл хангалтгүй. Хэрэглэх шаардлагатай бол хөхүүлэхийг түр зогсоох эсэхийг эмч үнэлнэ.

Цочмог холецистит гэдэг нь цөсний хүүдийн цочмог үрэвсэл бөгөөд энэ нь ихэвчлэн цөсний хүүдийн цорго чулуугаар бөглөрсний улмаас үүсдэг.

Чулуугүй холецистит нь бага тохиолддог бөгөөд ихэвчлэн хүнд өвчтэй өвчтөнүүдэд үүсдэг. Хэвлийн баруун дээд хэсгийн өвдөлт, эерэг байх, халуурах зэрэг нь цочмог холециститын эмнэлзүйн онцлог шинжүүд юм.

Хэвлийн баруун дээд хэсгийн хэт авиан шинжилгээ нь цөсний хүүдийн суналт, хаван, цөсний хүүдийн эргэн тойронд хурсан шингэнийг тодорхойлоход ач холбогдолтой эхэн үед хийгддэг дүрс оношилгооны шинжилгээ юм.

Эмчилгээний гол арга нь эмпирик антибиотик эмчилгээ болон дурангийн аргаар цөсний хүүдийг авах мэс засал юм. Жилд ойролцоогоор 500,000 гаруй цөсний хүүдийг авах мэс засал хийгддэг. Мэс заслын болон мэдээ алдуулалтын эрсдэл нь үр ашигаас давж гарахаас бусад тохиолдолд дурангийн холецистэктоми хагалгааг аль болох хурдан, эмнэлэгт хэвтсэнээс хойш 72 цагийн дотор хийх нь зүйтэй гэж үздэг.

Хүнд хэлбэрийн холецистит бүхий өндөр эрсдэлтэй өвчтөнүүдэд цөсний хүүдийд урсгуур тавих түр зуурын ажилбарууд хийх ба цочмог шинж тэмдгүүд арилсны дараа сонгомол завсарлагатай холецистэктоми хийх шаардлагатай.

Цочмог холециститын хүндрэлүүд нь үхжилт холецистит, эмфизематоз холецистит, цөсний хүүдийн цооролт, цөсний хүүдий гэдэсний цорго үүсэх, цөсний чулуугаар гэдэс түгжрэх, элэгний буглаа зэрэг юм. Архаг холецистит нь цочмог холециститийн давтан өвчлөл эсвэл архаг цөсний чулуу өвчний улмаас үүсч болно. Цөсний хүүдийн архаг үрэвсэл нь цөсний хүүдийн хорт хавдар үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

Мөн

Америк хүмүүсиийн ойролцоогоор 10-20% нь цөсний чулуутай байдаг бөгөөд эдгээр хүмүүсийн гуравны нэг нь цочмог холециститээр өвчилдөг.
Оргил үе: > 50 нас
Ахмад настай эрэгтэйчүүдэд өвчлөл нэмэгддэг нь андроген-эстрогений харьцаа насжилттай холбоотой өөрчлөгддөгтэй холбоотой байж болох юм.
Хүйс: ♀ > ♂: эмэгтэйчүүдэд цөсний чулуу өвчин нь эрэгтэйчүүдээс 2-3 дахин их тохиолддог нь эмэгтэйчүүдэд цөсний чулуутай холециститын өвчлөлийг ихэсгэдэг.
Жирэмсэн үед дааврын хэмжээ ихсэх нь цөсний замыг зогсонгишилд хүргэдэг бөгөөд энэ нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд цөсний хүүдийн өвчлөлийг ихэсгэдэг.
Тархалт: цочмог холециститийн гол эрсдэлт хүчин зүйл болох цөсний чулуу өвчин нь Скандинав гаралтай хүмүүс, Пима индианчууд болон испани үндэстнүүдийн дунд тархалт ихтэй байдаг бол Африк, Азийн тивийн хүмүүсийн дунд бага байдаг. АНУ-д цагаан арьстнуудад хар арьстнуудаас илүү тархалттай байдаг.
Монгол улсад Ч.Пунцаг, С.Туяа нарын 1998-1999 оны хооронд П.Н.Шастины нэрэмжит Клиникийн төв эмнэлгийн тасагт цөсний хагалгаа хийгдсэн 69 өвчтөнд хийсэн судалгаагаар 62(89,9%) чулуутай, 7 (10%) нь чулуугүй цөсний хүүдийн цочмог үрэвсэлтэй гарсан нь Leonard.M.Freedan нарын судалгааны үзүүлэлттэй ижил байна.
О.Сэргэлэн, Ч.Өнөрсайхан нарын судалгаагаар цөсний замын үрэвсэлт өвчнөөр 40-59 насны эмэгтэйчүүд өвчилж, амьдралын хэв маяг, хооллолтын байдалтай холбоотой болох нь тогтоогдсон байна.
2019 оны Монгол улсын хүн амын эрүүл мэндийн үзүүлэлтээр хоол боловсруулах тогтолцооны өвчин өвчлөлийн хоёрдугаарт орж, цөсний хүүдий, цөсний зам ба өвчин 14.2 хувийг эзлэн, дээрх өвчлөлтэй хамааралтай мэс заслын эзлэх хувь өндөр байна.

Шууд буюу хэдэн минутын дотор эхлэх шаардлагатай хагалгаа (emergency surgery); дэлгэрэнгүй шинжилгээ шаардахгүйгээр эхэлдэг. Хагалгааг хийгдэх хугацаагаар нь яаралтай, хойшлуулашгүй, эрт сонгомол, сонгомол гэж 4 ангилдаг.

Цочмог чулуутай холецистит

Амьсгал гүнзгий авах үеэр цөсний хүүдийн цэг дээр гүн тэмтрэлт хийхэд өвдөлтөөс болж амьсгал тасалдана

Жишээлбэл, Арьсны гаднаас цөсний хүүдийд гуурс байрлуулах, цөсний хүүдийд дурангийн аргаар стент тавих

Цөс чулуужих өвчин нь цөсний хүүдий болон цөсний замд тохиолддог хамгийн түгээмэл өвчин бөгөөд нийт хүн амын 10-20% нь цөсний чулуутай байдаг

Цөсний ерөнхий сувагт цөсний чулуу байхыг холедохолитиаз гэдэг. Цөсний ерөнхий сувгийн чулуу нь цөсний чулуутай өвчтөнүүдийн 1-15%-д нь тохиолддог гэж үздэг

Цочмог холангит гэдэг нь ихэвчлэн цөсний замын бөглөрөл, зогсонгишилын (холедохолитиаз, цөсний замын нарийсал) улмаас үүсдэг цөсний замын нянгийн халдвар юм

Нас ахих тусам холециститийн тохиолдол нэмэгддэг

Гэсэн ч чулуугүй холецистит нь өндөр настай эрэгтэйчүүдэд ихэвчлэн ажиглагддаг

Кетамин (Ketamine)

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Монгол Улсад бүртгэлтэй эмүүд (Licemed)

Цөсний хүүдийн цочмог үрэвсэл (Acute cholecystitis)

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Дэд хэлбэр ба хувилбарууд

Оношилгоо

Ялган оношилгоо

Цөсний хүүдийн цочмог үрэвслийн хүндийн зэрэг

Эмчилгээ

Цөсний замын цочмог халдварын антибиотик эмчилгээ

Хүндрэл

Эх сурвалж

Чухал анхааруулга

Тунгийн тохируулга

Бөөрний үйл ажиллагаа (DANI)

Элэгний үйл ажиллагаа (DALI)

Тусгай бүлгийн хэрэглээ

Ахмад настанд хэрэглэх нь

Жирэмсэн болон хөхүүл үе

Монгол Улсад бүртгэлтэй эмүүд (Licemed)

Тойм

Тархвар зүй

Өвчний код (ICD-10)

Шалтгаан

Эмнэлзүй

Дэд хэлбэр ба хувилбарууд

Оношилгоо

Ялган оношилгоо

Цөсний хүүдийн цочмог үрэвслийн хүндийн зэрэг

Эмчилгээ

Цөсний замын цочмог халдварын антибиотик эмчилгээ

Хүндрэл

Эх сурвалж