Ревматоид артрит (РА)
Саша Бүдханд

Саша Бүдханд

Сүүлийн шинэчлэл:
i

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Шалтгаан тодорхойгүй, аутоиммун, даамжрах явцтай архаг үрэвсэлт өвчин. Үеийг сонгомолоор гэмтээхээс гадна уушги, зүрх, бөөр, судас гэх мэт бусад эрхтэн тогтолцоог давшингуй гэмтээдэг. Оношийг ихэвчлэн гэмтсэн үеийн Рентген зураг Цусны шинжилгээ болон бодит үзлэгт тулгуурлан тавина.  [br]Эмчилгээ хийлгээгүй үед 20-30% нь 3 жилийн дотор хөдөлмөрийн чадвараа бүрэн алддаг.

Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдийг бодвол илүү түлхүү өвчилдөг.

  • Тархалт 1% 
  • 35-55 Насны хооронд өвчин эхэлдэг 
  • Хүйсийн харьцаа ♀>♂   3:1
  • 70% РА-Өвчтөнүүдэд HLA-Antigen DR4/DRB1 эерэг 

Шалтгаан тодорхойгүй, аутоиммуны үрэвсэлт өвчин. Аутоиммуны өвчин учраас эмгэг жам тодорхой бус.

Нөлөөлөх хүчин зүйлс:

  • Удамшил
  • Халдвар, Вирус
  • Гэмтэл, Мэс ажилбар
  • Харшил
  • Сийвэн
  • Вакцин тарих
  • Төрөлт, Үр хөндөлт

Үений мөгөөрсөн эд ба холбогч эдүүдэд дархлааны систем, эсрэгбие, фагоцитууд халдаж эргэшгүй өөрчлөлтөд оруулдаг. Өвчинд удамшлын урьтал нөхцөл чухал үүрэгтэй: Ревматоид артрит нь гэр бүлийн хүрээнд элбэг тохиолддог бөгөөд MHC эсвэл HLA-ийн тодорхой шинж чанартай холбоотой байдаг. Генетикийн хувилбар HLA-DRB1 нь урьдчилан сэргийлэх, эрт илрүүлэлтэд хамгийн чухал үүрэгтэй юм.

Ерөнхий шинж тэмдэг:

  • Ядарч сульдах
  • Субфебрил халууралт
  • Шөнө хөлрөх
  • Миалги
  • Хоолны дуршил багасах
  • Нойр муудах

Үндсэн үений талаас илрэх шинж тэмдэг:

  • Үений шинж тэмдгийн үед өглөөгүүр 1 цаг түүнээс дээш хугацаагаар шивнүүрүүд буюу жижиг үеүд хөшнө. Өвчний эхэнд жижиг үенүүд гэмтэх бөгөөд сүүл рүү мөр, тохой, өвдөг, түнх зэрэг үенүүд гэмтдэг. Мөн хүзүү, эгэм, өвчүүний үе гэмтэж болно. Олон үе өвдсөн тохиолдолд 2 талд ижил хэмтэй өвдөнө.

Эрхтэн систем талаас илрэх шинж тэмдэг:

  • Уушиг: Гялтангын эмгэг, уушгины ревматойд зангилаа, уушгины фиброз, бронхиолит
  • Судас: ревматойд васкулит, пурпур тууралт, Рейно хам шинж
  • Зүрх: перикардит, кардиомиопати, миокардит, зүрхний дутагдал, хэм алдагдах, хавхлагын гэмтэл
  • Бөөр: бөөрний амилойдоз
  • Нүд: Шигрений хам шинж, склерит, ирит,
  • Хоол боловсруулах эрхтэн: бүдүүн гэдэсний шигдээс, шархлаат колит, ходоод улаан хоолойн сөөргөө
  • Элэг: элэгний аутоиммун үрэвсэл
  • Цус: Фелтийн хам шинж
  • Мэдрэлийн талаас: доод мөчдөд захын мэдрэлийн мэдрэхүйн өөрчлөлт, бугуйн суваг, бэлбэрхийн сувгийн хам шинж
  • Арьс: арьс хуурайших, алга улайх, арьсан дор ревматойд зангилаа үүсэх   

РА Өвчтөнүүдэд тархинд цус харвах болон Зүрхний инфаркт болох эрсдэл эрүүл хүнээс 3дахин өндөр байдаг !!!

   

ACR/EULAR – Ангиллын шалгуур үзүүлэлт 2010

Хавдсан эсвэл өвдөлттэй үе  

___Ийлдэс___

Цусан дахь үрэвслийн параметрүүд  

Үргэлжлэл

 

Оноо

≤ 1 Том үе  RF+Anti-CCP-AB сөрөг CRP болон BSR хэвийн <6 Долоо хоног 0
2 – 10 Том үе  CRP болон BSR өссөн ≥ 6 Долоо хоног 1
1 – 3 Жижиг үе  RF эсвэл Anti-CCP-AB бага титртэй эерэг 2
4 – 10 Жижиг үе  RF эсвэл Anti-CCP-AB өндөр титртэй эерэг  3
> 10 Үеүүд (багадаа нэг жижиг үе)  5
≥ 6 Оноо + Тодорхой шалтгаангүй үений үрэвсэл батлагдсан бол РЕВМАТОИД АРТРИТ гэж үзнэ.

Жишээ нь:

1 – 3 Жижиг үеийг хамарсан (2 оноо)

CRP болон BSR өссөн (1 оноо)

RF эсвэл Anti-CCP-AK бага титртэй эерэг (2 оноо)

≥ 6 Долоо хоног үргэлжилсэн (1 оноо)

⇒ Нийт 6 оноо ⇒ РЕВМАТОИД АРТРИТ

 

Зарим монгол номуудад доорх байдлаар ангилсан байдаг.

  • Рематоид Фактор
    • / +/ буюу Серопозитив
    • / – / буюу Серонигатив
  • Явцаар нь
    • Алгуурхан давшингуй
    • Хурдан давшингуй
  • Идэвхжилээр нь
    • 1-р үе шат- Бага
    • 2-р үе шат- Дунд зэрэг
    • 3-р үе шат- Өндөр идэвхжилтэй
  • Үйл ажиллагааны ангилалаар нь
    • 1-р үе Мэргэжлийн үйл ажиллагаа
    • 2-р үе Мэргэжлийн ажил хийх боломжгүй болох
    • 3-р үе Өөрөө өөртөө үйлчлэх нь хязгаарлагдах
    • 4-р үе Хөдөлгөөн хийх боломжгүй болох
  • Рентгенд илрэх шинжээр нь
    • 1-р үе Остеопороз илэрнэ
    • 2-р үе Остеопороз+ үе хоорондын зай нарийсна
    • 3-р үе Үе,яс урагдаж барзайх, эрозия үүсэх
    • 4-р үе Анкилоз илэрнэ

ACR/EULAR – Ангиллын шалгуур үзүүлэлт 2010

Бодит үзлэг

  • Хүрэхэд эмзэглэлтэй, улайж хавдсан, Crepitatio
  • Gaenslen’s manipulation 

Багажийн шинжилгээ

  • Рентгенд илрэх шинжээр нь
    • 1-р үе Остеопороз илэрнэ.
    • 2-р үе Остеопороз+ үе хоорондын зай нарийсна.
    • 3-р үе Үе,яс урагдаж барзайх, эрозия үүсэх
    • 4-р үе Анкилоз илэрнэ.
  • Үений хэт авиан шинжилгээ
    • Онош тодруулах, онош батлах
    • Өвчний явцыг хянах
    • Эмчилгээний үр дүнг хянах үений хэт авиан шинжилгээг 3 сар тутам хийж, өвчний явц болон эмчилгээний үр дүнг хянана. Шаардлагатай гэж үзвэл сар тутам хийж болно.
  • Соронзон үелзүүрт томограф/MRI/ – Үений рентген болон хэт авиан шинжилгээнд илрээгүй өөрчлөлтийг илрүүлэх зорилгоор хийнэ.

Лабораторийн шинжилгээ

Өвөрмөц бус үзүүлэлтүүд:

  • Үрэвслийн параметрүүд: CRP ↑, BSR ↑, Alpha-2-Globulin ↑
    • Ферритин ↑
    • Лейкоцитоз, Тромбоцитоз
  • Нормо-/Гипохром төмөр дутлын цус багадалт

Өвөрмөц үзүүлэлтүүд:

  • Anti-CCP-Antibody /Цитрулинжсэн цагираг уургын эсрэг бие/ 
    • Мэдрэг чанар – 60%
    • Өвөрмөц чанар – 90% 
  • Ревматоид фактор – РФ 
    • Өвөрмөц чанар бага
  • ANA РА-ын 30% орчимд өссөн байдаг.

 

  • Псориаз-артрит
  • Халдварын дараах үений үрэвсэл
  • Хэрэх өвчин
  • Остеоартрит
  • Бодисын солилцооны эмгэгүүд: Тулай өвчин, Hemochromatosis
  • Системийн чонон тууралт
  • Системийн склеродерми
  • Jaccoud-arthropathy

Эмчилгээний гол зорилго нь өвчнийг намжмал байдалд оруулах, өвчний сэдрэл болон үений бүтцийн өөрчлөлтийг бууруулах, идэвхтэй үйл ажиллагааны болон амьдралын чанарыг сайжруулахад оршино.

Эрт оношилж, эрт эмчлэх нь үений үйл ажиллагааны алдагдал болон хөдөлмөрийн чадвар алдахаас сэргийлдэг !!!

Дэглэм

  • Үрэвслийн үед хөдөлгөөн хязгаарлалт хийх
  • Нөхөн сэргээх эмчилгээ
  • Физик эмчилгээ
  • Хөдөлгөөн эмчилгээ
  • Биеийн тамирын эмчилгээ

Эмийн эмчилгээ

  • Үрэвслийн эсрэг дааврын бус эм
    • Аспирин, Ибупрофен, Деклофенак, Индометацин г.м. 
    • Хавсарч хэрэглэх эм: Антикагоулянт хамт хэрэглэхээс зайлсхийнэ. Зайлшгүй хамт хэрэглэхээр бол эм хоорондын зайг 3 цагаас байгагүй зайтай байхаар тооцно.

Ходоод, Бөөр, Элэг, Зүрх судасд үзүүлэх гаж нөлөө эсрэг заалтыг анхаарч тохирох хавсарсан эмчилгээг хийнэ !!!

  • Үрэвслийн эсрэг дааврын эм /ҮЭДЭ/[br]Үрэвслийн идэвхижил өндөр, Ревматлогийн өвчинг өөрчлөх суурь бүлгийн эм хэрэглэх боломжгүй, Үрэвслийн сэрэг дааврын бус эмэнд харшилсан, эсвэл энэ 2 эмийн бүлэгт үрэвсэл намжихгүй байх үед хэрэглэнэ.
    • Преднизолон/PLS/ 
    • Кортизон 
    • Гидрокортизон 
    • Триамкинолон 
    • Метилпреднизолон 
    • Бетаметазон 
    • Дексаметазон 

Хэрэв өндөр зэргийн идэвхжилтэй үрэвслийн үед ҮЭДЭ-ийн тунг PLS 15-20мг-тай дүйцэх тунг тооцож, DMARDs эмчилгээний үр дүн мэдэгдмэгц PLS-ийг 2-4 долоо хоног тутамд 5 мг-аар буулгана.

РА-тай өвчтөн амьсгал, бөөрний цочмог дутагдалд орсон тохиолдолд ҮЭДЭ-ийг 05,-1мг/кг-аар биеийн жинд бодож нэг дор дуслаар хийнэ. ҮЭДЭ-ийг дуслаар хийхэд ижил тунгаар 2-3 удаа хийнэ. Тунг буруу тооцвол ҮЭДЭ-ийн хордлогоор нас барах хүртэл хүндрэл гарна !!!

ҮЭДЭ-ийн гаж нөлөө:

    • Ходоод гэдэс 
    • Яс 
    • Кушингийн хам шинж  
    • Чихрийн шижин  
    • Катаракт  
  • Ревматлогийн өвчинг өөрчлөх суурь бүлгийн эм  DMARDs эмчилгээ[br]РА-ийн үеийн эмчилгээнд эрт хэрэглэнэ. Онош эрт тогтоомогц DMARDs эмчилгээг шууд эхэлнэ. Эрт эхэлсэнээр үрэвслийг удаашруулж олон эрхтэний үйл ажиллагааг хадгалан хүндрэлээс сэргийлнэ.

DMARDs эмчилгээний анхны үр дүн 8-16 долоо хоног хэрэглэсний дараа мэдэгддэг. Иймд богино хугацаанд үр дүн мэдэгдэхгүй байсан ч эмчилгээг үргэлжүүлэн хийнэ.

Метотрексат /МТХ/  

    • Гаж нөлөө: Дотор муухайрах, Суулгах, Амны шархлаа, Арьсны тууралт, Үс унах, Элэгний үйл ажиллагаа өөрчлөгдөх[br]Ховор тохиолдолд Ялтас эс цөөрөх, Цагаан эс цөөрөх, Улаан эс цөөрөх, Уушигны үрэвсэл, Сепсис , Элэгний үрэвсэл, Зангилаа, Эбштэйн –барр вирус хамааралт лимфома.
    • Хяналт: Архи хориглоно, Сар бүр ЦДШ, ШЕШ хийнэ, Эхний 3 сар тутам элэгний үйд ажиллагаа, креатининыг шинжилнэ, АСАТ,АЛАТ хэвийн дээд хэмжээнд байх 
    • Гаж нөлөөг бууруулах зорилгоор эмчилгээ эхэлснээс 24-48 цагийн дараа Фолийн хүчил өгнө.
    • МТХ уусан өдөр NSAID уухгүй 

Сульфасалазин /SSZ/  

    • Гаж нөлөө: Бөөлжих, Суулгах, Толгой өвдөх, Амны шархлаа, Арьсны тууралт, Эр бэлгийн эс цөөрөх, Нүдний болрын өнгө өөрчлөгдөх, Элэгний үйл ажиллагаа алдагдах[br]Ховор тохиолдолд Цагаан эс цөөрөх, Цус задралын анеми, Агранулоцитоз, Арьсны хучуур эдийн хорт үхжилт.
    • Хяналт: Эхний 3 сар тутам ЦДШ,ШЕШ, элэг, бөөрний үйл ажиллагааг 2-4 долоо хоног тутам давтана. Дараа нь 3 сар тутам давтана.

Лефлуномид /LFN/  

    • Гаж нөлөө: Үс унах, Суулгах, Бөөлжих, Арьсны тууралт[br]Ховор тохиолдолд Ялтас эс цөөрөх, Цагаан эс цөөрөх, Элэгний үрэвсэл
    • Хяналт: Эхний 6 сард ЦДШ, элэг,бөөрний үйл ажиллагааг шинжлэх, АД-ыг тогтмол хянана. Дараа нь 1-2 сар бүр давтана. АСАТ,АЛАТ нэмэгдэх үед 2-4 долоо хоног тутам давтана. Элэгний үйл ажиллагаа 3 дахин ихэссэн үед эмийг зогсоож эмийн ялгаралыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авна.

Гидроксихлороквин /HCQ/  

Азатиоприн /AZA/  

Циклоспорин /CsA/  

Алтны бэлдмэл, Пеницилламин 

Хослол эмчилгээ

Хослол Үр дүн, хяналт
MTX+SSZ
  • МТХ дангаар хэрэглэхээс илүү үр дүнтэй
  • Элэг,бөөрний үйл ажиллагааг 2 сар тутам хянана.
MTX+AZA
  • Хэрэглэхгүй
MTX+HCQ
  • Нэг эмийн эмчилгээнд үр дүнгүй бол хавсарч эхэлнэ.
MTX+CsA
  • Өвчний эрт үед хавсарч, урт хугацаагаар хэрэглэх нь үр дүнтэй.
  • Элэг,бөөрний үйл ажиллагааг 2 сар тутам хянана.
MTX+LFN
  • Нэг эмийн эмчилгээнд үр дүнгүй бол хавсарч эхэлнэ.
  • Эмчилгээний үед элэгний үйл ажиллагааг 2 сар тутам хянана.
SSZ+HCQ
  • МТХ хослол үр дүнгүй үед сонгоно.
Гурвалсан эмчилгээ
MTX+SSZ

+HCQ

  • Дан болон хоёрлосон эмчилгээ үр дүнгүй тохиолдолд хэрэглэнэ.
  • Элэг,бөөрний үйл ажиллагааг сар тутам хянана.

  • Биологийн эмийн эмчилгээ[br]Үрэвслийг сонгомолоор намдаах зорилгоор биологийн бэлдмэл хэрэглэдэг.

TNF-α эсрэг эм 

    • Этанерфепт  
    • Инфликсимаб 
    • Адалимумаб 
    • Цертолизумаб 
    • Голимумаб 

Т эсийн сэдээлтийг дарангуйлах эм

    • Абатацепт 

В эсийг дарангуйлах эм

    • Ритуксимаб 

ИЛ-1 хүлээн авуурыг хориглох эм

    • Анакинра 

ИЛ-6 рецепторын хориглогч эм

    • Тоцилизумаб 
  • Ревматлогийн өвчинг өөрчлөх суурь бүлгийн эм болон биологийн эмийн гаж нөлөөг бууруулах эмчилгээ
    • Д аминдэм нь 
    • Ходоод хамгаалах эмчилгээ
    • Фолийн хүчил  
    • Бифосфонат  

Мэс засал эмчилгээ

  • Хөнгөвчлөх
  • Үе шилжүүлэн суулгах
  • Гоо сайхны

Сэргээн засах эмчилгээ

Анх оношлогдсон өдрөөс эхлэн хийгдэнэ. Гэмтсэн үений тоо, үений өвдөлтийн хүч, үений хөдөлгөөний далайц зэргээс хамааран өвчтөний онцлогт тохируулан хийнэ.

РА өвчний гол хүчин зүйл удамшил. Иймээс гэр бүлийн эмэгтэй гишүүд болох эмээ, ээж, эгч, эмэгтэй дүү, нэг өндгөн эсийн ихэр РА өвчнөөр оношлогдсон, эмчилгээ хийлгэж байсан, нас барсан гэсэн өвчний түүх бүхий өгүүлэмжтэй хүн амд чиглэнэ.

РА намжмал үеийн шалгуур:

  • Өглөөний хөшингө 15 мин ↓
  • Ядрах, сульдах шинжгүй
  • Асуумжаар үений өвдөлтгүй
  • Хөдөлгөөн хийхэд өвдөлт эмзэглэлгүй
  • Үений болон шөрмөсний эргэн тойронд зөөлөн эдийн хавдалтгүй
  • УЭТХ – ♂<20мм/цаг, ♀<30мм/цаг
  • Өвчний идэвхжлийн үнэлгээ <2.6
  • Дараалсан 2 сард дээрх шинжүүдээс ≥5 байх

РА тавилан мууг харуулах үзүүлэлтүүд:

  • Ерөнхий
    • Эмчилгээг оройтож эхлэх
    • <30 нас эсвэл 60 наснаас хойш өвчин эхлэх
    • Хүйс ♀
    • Үений бус шинжүүд эрт илрэх
    • Үрэвсэл олон үеийг хамрах
    • Тамхи татах
    • Эрт үедээ рентгенд ясны шалбархай илрэх
    • Үений ХАШ-нд үений хөндий болон зөөлөн эдэд их хэмжээний фибрин агуулсан үрэвслийн шингэн тодорхойлогдох
  • Лаборатори
    • CRP ↑, BSR ↑
    • Anti-CCP-Antibody ↑
    • РФ
    • Байнга цус багадалт

Дээрх шинжүүдээс ≥3 үзүүлэлт илэрвэл эрт тахир дутуу болох, нас баралт муу прогнозтой

  • M05 – Ийлдэс эерэг Ревматоид артрит
A1

Ойролцоо сэдвүүд:

Гематологийн үндэс ба цус бүлэгнэлт (Hematology & Haemostasis)
Улаан хоолойн хорт хавдар (Esophageal cancer)
Гэдэс цочролын хам шинж (Irritable bowel syndrome)
Цөсний замын хорт хавдар (Biliary cancer)
Анхдагч цөсөн холангит (Primary biliary cholangitis)
Анхдагч хатууралт холангит (Primary sclerosing cholangitis)
Donation1
Шинэ нийтлэл, контентын мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллийг доор оруулаад илгээхийг дарна уу !

Хамтран ажиллах

Цааш унших

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно !

Бид үнэ цэнтэй мэдээллийг та бүхэндээ үнэгүй хүргээд даруй 3 жилийн нүүрийг үзжээ. Энэхүү хугацаанд биднээс оюуны болон санхүүгийн зардал ихээр шаардагдаж байлаа.

Өдөрт дунджаар 400-500 орчим эмч, эрүүл мэндийг салбарын мэргэжилтнүүд манай платформоор үйлчлүүлж байна. Эрүүл мэндийн салбарт бидний мэргэжлийн өндөр түвшний мэдлэг мэдээллийг тогтмол хүргэж, улам өргөжин тэлэх үйлсэд таны тусламж, хандив бидэнд хэрэгтэй байна.

Таны өгч буй хандив бидний цаашдын үйл ажиллагаанд үнэ цэнтэй ба ирээдүйнхээ төлөө хөрөнгө оруулж буй танд маш их баярлалаа !