Чихрийн шижин - Диабет (Diabet)
Саша Бүдханд

Саша Бүдханд

Сүүлийн шинэчлэл:
i

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Чихрийн шижин нь инсулиний шүүрэл багасах болон инсулин дааврын үйлдэл алдагдсанаас цусны глюкозын хэмжээ ихэсдэг бодисын солилцооны эмгэг юм. 1 ба 2-р хэв шинжүүд нь гол төлөөлөл бөгөөд 1-р хэв шинжийн чихрийн шижин буюу инсулин хамааралт диабет IDDM нь вирусийн болон аутоиммуны шалтгаанаар нойр булчирхайн бета эсийн гэмтэл үүсч инсулиний туйлын дутагдалд хүргэдэг. Ихэвчлэн хүүхэд, залуу насны хүмүүст тохиолддог боловч аль ч насанд илрэх боломжтой. Чихрийн шижин хэв шинж 2 нь удамшлын болон амьдралын буруу хэв маягаас шалтгаалан инсулиний шүүрлийн алдагдал болж улмаар инсулиний харьцангуй болон туйлын дутагдалд хүргэдэг, боловсорсон инсулин нь өөрийн биемахбодид нөлөөлж чадахгүй буюу дөжрөх эмгэг юм.

2014 оны байдлаар манай орны нийт хүн амын 8.3 хувь (95%ИХ 6.0-11.5) нь өлөн үеийн цусан дахь глюкозын хэмжээ өөрчлөлттэй ба манай улсын 25-64 насны хүн амын дундах ЧШ-гийн тархалт, болон өлөн үеийн цусан дахь глюкозын өөрчлөлттэй хүмүүсийн эзлэх хувь-6.9 ба бусад хөгжиж буй орнуудтай ижил түвшинд байсан.

Олон улсын чихрийн шижингийн холбооны тооцоолсноор Монгол Улсад 2019 оны байдлаар 20-79 насны 1000 хүн амд 99.3 буюу тухайн насны нийт хүн амыг 5% нь чихрийн шижингээр өвчлөх магадлалтайг тогтоосон байна. Мөн чихрийн шижинтэй 20-79 насны 1000 хүн амд 71.3 чихрийн шижингийн оношлогдоогүй тохиолдол ноогдож байна. 2019 онд тооцоолсноор 20-79 насны чихрийн шижинтэй хүмүүсээс жилд 1330 хүн нас барсан байх магадлалтай.

  • ДЭМБын мэдээгээр чихрийн шижин өвчнөөр өвчлөгчдийн тоо 15 жил тутам 2 дахин нэмэгдэж байгаа.
  • Газар зүйн байршлын хувьд улс орон бүр өөр янз.
  • Дэлхий дахинд насны хувьд 18-79 насныхан 8%, 60-с дээш насныхан мэдэгдэхүйц өндөр 
  • Чихрийн шижин хэвшинж 1
    • Аутоиммун, MHC/HLA буюу HLA-Dr3, Dr4, DQ гаплотиптэй хүмүүс
    • Бусад аутоиммун өвчинүүд
      • Хашимото
      • Гастрит А
      • Глютен мэдрэгшил
      • Аддисоны өвчин
  • Чихрийн шижин хэвшинж 2
    • Бодисын солилцооны хам шинж (БСХШ)
    • Удамшил 
    • Эрсдэлт хүчин зүйлс
      • Таргалалт (Хэвлийн тойрог), хэвлийн таргалалттай эрэгтэйчүүд илүү өндөр эрсдэлтэй
      • Өөх, тосны солилцооны алдагдал 

ДЭМБ болон Америкийн чихрийн шижингийн холбоо (ADA)


1. Чихрийн шижин хэвшинж 1

    • Аутоиммун (Хэвшинж 1А)
    • Идиопатик буюу шалтгаан нь тодорхойгүй (Хэвшинж 1В)

2. Чихрийн шижин хэвшинж 2

Ээнэгшлийн шалгуур үзүүлэлт

Үзүүлэлт Ээнэгшилтэй Ээнэгшил алдагдсан Ээнэгшилгүй
HbA1c  %-иар 6.0-6.5 6.6-7.5 >7.5
Өлөн үеийн цусны глюкоз (ммоль/л) 5.0-5.5 5.6-6.5 >6.5
Хоолны дараах цусны глюкоз
(ммоль/л)
<7.5 7.5-10 >10
Унтахын өмнөх цусны глюкоз
(ммоль/л)
6.0-8.0 8.1-10.0 >10

3. Чихрийн шижингийн бусад өвөрмөц хэлбэрүүд хэвшинж 3

    • β-эсийн генийн дефект (MODY-Maturity-onset diabetes of the young)

MODY-хэлбэр Ген Товчлол Хромосом PPh Тайлбар
MODY 1 (∼3%) Hepatocyte nuclear factor 4 alpha HNF-4alpha 20q Инсулины ялгарал буурсан, Глюкогены нийлэгжилт багассан Триглицерид буурсан
MODY 2 (∼15%) Glukokinasa GK 7p Инсулины ялгарал буурсан Хөнгөн явцтай, ихэвчлэн хожуу үеийн хүндрэлгүй
MODY 3 (∼70%) Hepatocyte nuclear factor 1 alpha HNF-1-alpha 12q Инсулины ялгарал буурсан Глюкозури, сулфонилмочевины мэдрэг чанар ихсэх
MODY 5 (∼3%) Hepatocyte nuclear factor 1 beta HNF-1beta 17q Инсулины ялгарал буурсан Бөөрний уйланхай, Бэлэг эрхтний гажиг

    • Инсулины үйл ажиллагааны генетикийн дефект
    • Нойр булчирхайн үйл ажиллагааг алдагдалд хүргэдэг эмгэгүүд: Гемохроматоз, муковисцидоз, архаг панкреатит, нойр булчирхайг мэс заслаар авсны дараах үе
    • Дотоод шүүрлийн булчирхайн эмгэгүүд: Кушингын хам шинж, Акромегали
    • Эмийн шалтгаант: Глюкокортикоид
    • Халдвар: Төрөлхийн улаанууд
    • Ховор дархлааны өөрчлөлттэй: Стифман синдром, Анти-Инсулин-Рецептор-Эсрэгбие
    • Чихрийн шижинтэй холбоотой удамшлын зарим өвчнүүд: Down-Syndrom, Ulrich-Turner-Syndrom, Prader-Willi-Syndrom

4. Жирэмсний чихрийн шижин

    • Жирэмсэн үед цусны глюкозын хэмжээ ихсэх эмгэг. 

Чихрийн шижингийн хүндийн зэргийн ангилал

Зэрэг Эмнэлзүйн илрэл
Хөнгөн Том ба жижиг судасны хүндрэл илрээгүй
Дунд
  • Нүдний хүндрэл илэрсэн (ретинопатийн эрт үе)
  • Бөөрний хүндрэл илэрсэн (нефропатийн микроальбуминурийн шат)
  • Мэдрэлийн хүндрэл илэрсэн (полинейропати)
Хүнд
  • Нүдний хүндрэл илэрсэн (нэвчдэст ретинопатийн үе)
  • Нефропати /протейнури, бөөрний архаг дутагдал/
  • Захын мэдрэлийн эмгэг
  • Том судасны хүндрэлүүд
    • Зүрхний титэм судасны эмгэг
    • Тархины судасны эмгэг
    • Захын судасны эмгэг

Чихрийн шижин хэвшинж 1

  • Ихэвчлэн аутоиммун шалтгаант β-эсийн мембраны антиген шинж өөрчлөгдөж эсийн тоо буурна → Инсулины туйлын дутагдал → β-эсийн 80% устах: Цусан дахь сахарын хэмжээ ихсэх

Чихрийн шижин хэвшинж 2

Олон хүчин зүйлс хэв шинж-2 үүсэхэд нөлөөлдөг

  • Удам зүйн урьдчилсан байдал болон таргалалтаас Инсулин дөжрөл үүсэх
    • GLUT4 нийлэгжилтийн алдагдлаас үүдэлтэйгээр инсулин хамааралт булчин болон өөхний эдүүдэд инсулиныг хүлээн авах процесс буурна.
    • Элгэнд гликогенолиз(Glycogenolysis) болон глюконеогенез(Gluconeogenesis) хангалттай хэмжээнд дарангуйлагдахгүй байх
  • Нойр булчирхай
    • Инсулины шүүрэл алдагдах (Ялангуяа хоолны дараа)
    • Глюкагоны нийлэгжилт ихсэх → Гиперглюкагонизм

 

Ерөнхий шинж тэмдэг

  • Бие сульдаж ядрах
  • Ам цангах
  • ПолиуриПолидипси 
  • Хөлийн шөрмөс татах  
  • Арьс загатнах, хуурайших
  • Жин буурах 
  • Нүдний хараа муудах 

Чихрийн шижин хэвшинж 1

  • Өвчин хурц түргэн явцтай, залуу хүмүүст ихэвчлэн тохиолдоно
  • Вирусын халдварын дараа тохиолдох нь элбэг
  • Богино хугацаанд кетоацитозын команд орж болно

Чихрийн шижин хэвшинж 2

  • Өвчний явц удаан, аажим
  • Ихэнхдээ тохиолдлоор илэрдэг. Урьдчилан сэргийлэх үзлэгээр өлөн үеийн цусны сахар ихэссэн эсвэл HbA1c өссөн байдаг.
  • Өвчний эхэн үед Гипогликеми болох эрсдэлтэй 

Чихрийн шижин хэв шинж 2 нь ихэвчлэн урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн явцад тохиолдлоор оношлогдох нь элбэг байдаг.

Хэв шинж-1 Хэв шинж-2
Эмгэг жам Инсулин туйлын дутагдал Инсулин дөжрөл
Давтамж 10–20% 80–90%
Бие бялдар Туранхай Тарган
Эхлэл Хурц Аажим
β-эсүүд < 30% буурсан 40%-50% орчим буурсан/хязгаарлагдсан
C-Peptid Бага → илрэхгүй Эхэн үед өндөр
Ауто эсрэгбие (IAA, GADA, IA-2A) +
Бодисын солилцоо Тогтворгүй Тогтвортой
Элбэг тохиолдох нас 12-24 нас  >40 нас
Кетоз болох Хурдан Аажим
Ихрүүдийн өвчлөл 25-50% 80-90%
Эмчилгээ Зөвхөн инсулин Амьдралын хэв маяг өөрчлөх → Эмийн эмчилгээ → Инсулин

  • Асуумж 
  • Клиник – Эмнэлзүйг харах
  • ЛабораториӨлөн үеийн цусан дахь глюкоз

 

 

Венээс авсан цус Эрүүл Предиабет Диабет
Глюкоз мг/дл (Өлөн үеийн) <100 (<5,6 mmol/L) 00–125 (5,6–6,9 mmol/L) ≥126 (≥7,0 mmol/L)
HbA1c  %-иар <5,7 (<39 mmol/mol Hb) 5,7–6,4 (39–47 mmol/mol Hb) ≥6,5 (≥48 mmol/mol Hb)
ГТА <140 (<7,8 mmol/L) 140–199 (7,8-11,0 mmol/L) ≥200 (≥11,1 mmol/L)
Глюкоз тэсвэржилт алдагдал (ГТА) – Стандарт оношилгоонд ашиглагддаггүй ба онош тодорхойгүй үед хэрэглэдэг. ГТА-г үгүйсгэх зорилгоор хийж болно. Энэ тохиолдолд HbA1c тодорхойлох нь төдийлөн ач холбогдолгүй, учир нь цусанд удаан хугацаанд хэвийн байж болдог.

  • Шээс
    • Микроальбуминури 
    • Глюкозури 

Хэв шинж 2 анх оношлогдсон нийт тохиолдлын 30% орчимд Чихрийн шижингээс үүдэлтэй хоёрдогчоор үүсдэг эмгэгүүд батлагддаг.

  • Өвөрмөц аутоэсргэбие Диабет хэвшинж 1-н үед тодорхойлох
    • Стандарт оношилгооны арга биш. Хэвшинж 2-оос ялган оношилох зорилгоор хийгддэг.  /Ялангуяа LADA-н үед/
    • Эсрэг биеүүд
      • GAD65-AK
      • IA-2-AK
      • Cytoplasmic islet cell AK
      • Insulin autoantibodies
      • Zink-T8-AK
    • C-Peptid – Диабет хэвшинж 1-н үед инсулины туйлын дутагдалаас болоод буурдаг
    • Генийг шинжлэх – Хэрэв MODY-г сэжиглэж байгаа бол

Эмчилгээний зорилго:

  • Амьдралын чанарыг сайжруулах
  • Хоёрдогчоор үүсэх өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх
  • Хүндрэлээс зайлсхийх

Бодисын солилцооны үзүүлэлтүүдийг барих түвшин

  • HbA1c <6,5 %  
  • 80–120 mg/dl түвшинд өлөн үеийн цусны глюкоз болон хоолны дараах цусны глюкозыг барих
  • Альбуминури <20 mg/l
  • Триглицерид <150 mg/dl, LDL <100 mg/dl, HDL >45 mg/dl
  • Цусны даралт <130/80 мм.м.у.б.

HbA1c түвшинг 1% бууруулахад чихрийн шижинтэй холбоотой нас баралтыг 21%, бөөр, нүдний хүндрэлийг 37%, зүрх судасны хүндрэлийг 14%-иар тус тус бууруулдаг.

Чихрийн шижин хэвшинж 1 эмчилгээ

  • Эрчимтэй инсулин эмчилгээ 
    • Дунджаар кг жинд 0,6–1,0 нэгж. 
    • Инсулины суурь хэрэгцээ 0,7–1,5 нэгж/цаг. 
    •  Хооллолттой холбоотой инсулины хэрэгцээ 1,5–2,5 нэгж/BE
      өглөө, 0,5–1,0 нэгж/BE өдөр,  1,0–1,5 нэгж/BE орой
  • Уламжлалт инсулин эмчилгээ  
    • Өдрийн нийт тунгийн 2/3-г өглөөд, 1/3-г оройд.
  • Инсулин шахуургын эмчилгээ  
  • Инсулиний хэлбэрүүд
    • Хэт богино хугацаатай инсулин – Үйлдэл нь 10-20 минутын дараа эхэлж, 3 цаг үргэлжилнэ.  
    • Богино хугацаатай инсулин – Үйлдэл нь 15-30 минутын дараа эхэлж 6 цаг үргэлжилнэ.  
    • Дунд хугацаатай инсулин -Үйлдэл нь 30-90 минутын дараа эхэлж 9-18 цаг үргэлжилнэ.  
    • Урт хугацаатай инсулин-аналоги – Үйлдэл нь 90 минутын дараа эхэлж 24 цаг үргэлжилнэ.  
    • Холимог үйлдэлтэй инсулин – Богино болон дунд хугацааны үйлдлийг
      нэгэн зэрэг үзүүлэх ба тодорхой харьцаатай байдаг. Жнь: 30/70,
      50/50 

Өглөөний гипергликемийн шалтгаан:

  • Инсулины оройны тун хэт бага байх
  • Шөнөөр өсөлтийн даавар ба кортизолын шүүрлийн үр дүнд инсулины хэрэгцээ нэмэгдсэн (Dawn phenomenon)
  • Оройн тун хэт өндөр байснаас шөнө гипогликеми болж эргээд өглөө эрчимтэй гиперкликеми болдог. (Somogyi effect – ховор тохиолддог).

Чихрийн шижин хэвшинж 2 эмчилгээ

  • Амьдралын хэвшлийг өөрчлөх  
  • Биеийн жин ↓
    • Илүүдэл жинтэй хүмүүсийн биеийн жинг 3-6 сард 5-10% багасгах
    • Биеийн жинг аажим хасах.
    • Өөх тос, чихэр, хоолны хэмжээг бууруулах замаар хоол тэжээлээр
      авах нийт илчлэгийг багасгах.
  • Дасгал хөдөлгөөн ↑ 
    • Инсулиний мэдрэг чанар сайжирч цусны глюкоз багасна
    • Энерги зарцуулалт ихэсч биеийн жин буурах
    • Хөдөлмөрийн чадвар дээшлэх
    • Артерийн даралт ба өөх тосны хэмжээ багасах зэрэг ач холбогдолтой.
  • Глюкоз бууруулах эмийн эмчилгээ  
    • Бигуанид  [br]Чихрийн шижин хэвшинж 2 бүхий хүмүүст хэрэглэх эхний сонголт. Бигуанид нь элэгнээс глюкоз үүсэлтийг багасгах болон инсулиний рецепторын мэдрэг чанарыг нэмэгдүүлдэг. Мөн илүүдэл жинтэй өвчтөнд чихрийн шижинтэй холбоотой өвчлөл, нас баралтын эрсдлийг маш үр дүнтэй бууруулдаг.
      • Давуу тал: Сайн судлагдсан, Өртөг багатай, Жин бууруулах нөлөөтэй, Гипогликемид оруулдаггүй.
      • Сул тал: Ходоод гэдэсний талаас гаж нөлөө ихтэй, Витамин В12-ыг бууруулдаг, Лактоацидоз үүсгэх боломжтой.

Метформиныг бөөрний дутагдал, элэгний эмгэг, үжлийн шок, мэс засал эхлэхээс 48 цагийн өмнө хэрэглэхийг хориглодог. Лактоацидоз үүсэх эрсдэлтэй. Цусны креатинины түвшин 150 мкм/л (1.7мг/100мл)-с их бол метформиныг хэрэглэхийг хориглоно.

    • Сульфанилмочевин  [br]Нойр булчирхайн бета эсээс инсулиний шүүрэл ялгаралтыг нэмэгдүүлэх үйлдэлтэй ба HbA1c түвшинг 1-2%-иар бууруулдаг.

      • Давуу тал: Сайн судлагдсан, Өртөг багатай, Үйлчилгээ нь хурдан эхэлдэг.
      • Сул тал: Гипогликеми, Жин нэмэгдэх
    • Сульфанилмочевин-аналог  [br]Инсулиний шүүрлийг нэмэгдүүлэх үйлдэлтэй. Өндөр настай хүмүүст болгоомжтой хэрэглэх, Бөөрний үйл ажиллагааг анхаарах.

      • Давуу тал: Богино хугацааны үйлдэлтэй, Тунг уян хатан тохируулах боломжтой.
      • Сул тал: Гипогликеми
    • GLP-1-Аналог (Инкретинмиметика)  [br]Глюкозоос хамааралтай инсулины шүүрлийг өдөөх, глюкагоны ялгарахыг саатуулж, ходоод хоосрох явцыг удаашруулж, хоолны дуршил бууруулдаг. Хавсарсан эмчилгээнд зөвлөдөг.
    • DPP-4 хориглогч  [br]ДПП-4 ферментийг хориглох замаар нарийн гэдэснээс ялгарах инкретин дааврыг нэмэгдүүлдэг. Үйлдлийн механизм нь глюкоз хамааралт инсулин ялгаралтыг нэмэгдүүлдэг

      • Давуу тал: Гипогликемид оруулдаггүй, Жин нэмэгдэх, Бусад бүлгийн эмүүдтэй харьцуулахад үйлдэл өндөртэй.
      • Сул тал: Сайн судлагдаагүй
    • α–Глюкозидазын хориглогч  [br]Ходоод гэдэсний ханаар нүүрс усны шимэгдэлтийг бууруулах замаар хоолны дараах глюкозыг илүү багасгана. Хоол идсэний дараах глюкоз тогтмол өндөр байх үед нэгдүгээр сонголтоор авдаг.
      • Давуу тал: Биеийн жинг тогтмол хэмжээнд барих, жин бууруулах үйлдэлтэй. HbA1c -г 3сарын хугацаанд 0,8%-р бууруулах боломжтой.
      • Сул тал: Ходоод гэдэсний талаас илрэх гаж нөлөө ихтэй тул бага тунгаар эхэлж, тунг аажим нэмэгдүүлнэ.
  • Инсулин эмчилгээ[br]Глюкоз бууруулах эмийг хоногийн дээд тунгаар хэрэглэсэн ч өлөн үеийн цусны глюкозын хэмжээ их байвал инсулин эмчилгээг нэмэлтээр хийнэ.  
    • Чихрийн шижин хэвшинж 2-той өвчтөнид глюкоз бууруулах эм болон инсулинийг хавсарч хэрэглэхдээ удаан болон дунд хугацаатай инсулинийг суурь инсулин болгон хоногт 1-2 удаа хийнэ. Хэт богино
      хугацаатай инсулин хэрэглэхийг зөвлөдөггүй. Инсулинийг өглөө эсвэл орой 8-12 нэгжээр хийнэ. Мөн хоногт 2 удаа (өглөө, орой) хийж болно.

Чихрийн шижингын эмчилгээний явцад тохиолдож болох хялгасан судасны глюкозын хэмжээ <40 мг/дл – ♀ эсвэл <50 мг/дл – ♂ болдог амь насанд аюултай хүндрэлүүдийн нэг юм. 

Ангилал

  • Гэнэтийн гипогликеми[br]Инсулинома, Элэгний өвчнүүд, Хавдар, Бөөрний дээд булчирхай болон өнчин тархины урд хэсгийн дутагдлын үед.
  • Реактив гипогликеми[br]Ходоод тайруулсан, Dumping syndrome, Диабетын гастропарезын үед.
  • Эксоген гипогликеми[br]Инсулины болон сульфанилмочевины тунг хэтрүүлэх, Архи хэтрүүлэн хэрэглэх, Мацаг барих эсвэл хоол хүнс бага хэрэглэх үед тохиолддог.

Гипогликемийн үед илрэх шинж тэмдгүүд

  • Хөлрөх
  • Өлсөх мэдрэмж төрөх
  • Тахикарди
  • Бухимдах
  • Толгой эргэх
  • Гар, хөл салганах
  • Толгой өвдөх
  • Царай цонхийх, цайх
  • Уруул ам бадайрч чимчигнэх

Тогтмол гипогликеми нь яваандаа шинж тэмдгүүдийг бууруулдаг ба Нейропатын шинж тэмдгүүд бүдгэрэх аюултай !

Эмчилгээ

  • Өвчтөн ухаантай үед чихэр, ёотон гэх мэт амархан шингэдэг нүүрс ус p.o.
  • Ухаангүй өвчтөнд
    • 0.5-1мг глюкагон i.m.
    • 40-100мл 40%-н глюкоз i.v.
    • Цусны глюкоз 200мг/дл хүртэл 5%-н глюкоз аажимаар
    • Ухаан орох үед амархан шингэдэг нүүрс ус p.o.

Энэ үед судас болон мэдрэл ихэвчлэн гэмтдэг. Өвчилсөн хугацаа, цусны глюкозын хэмжээнээс хамаарч хүндрэлүүд илэрдэг. Зарим үед Диабет анх оношлогдох үед хүндрэлүүд хэдий нь илэрсэн байдаг. Артерийн даралт ихсэлт, дислипидеми зэрэг нь архаг хүндрэлүүд үүсэх эрсдлийг нэмэгдүүлдэг ба нийт нас баралтын 60-80% нь том судасны хүндрэлийн(Зүрхний шигдээс, Тархинд цус харвах, Хөлийн шарх, Үхжил г.м) шалтгаант байдаг.

Хурц хүндрэлүүд

  • Оношлогдоогүй болон эмчилгээ хангалтгүй байгаа үед хүнд хэлбэрийн Гипергликеми ⇒ Гипергликемийн ком (Coma diabeticum)
  • Эмчилгээний үед аминд аюултай Гипогликеми

Диабетын Микроангиопати

  • Нефропати
  • Ретинопати
  • Невропати
  • Хөлний хүндрэл

Диабетын Макроангиопати

  • Зүрхний титэм судасны өвчин, Цус харвалт, Атеросклероз
  • Гол судасны цүлхэн, Гол судасны хана хуурах
  • Monckeberg’s arteriosclerosis

Бусад хүндрэлүүд

  • Диабетын Кардиомиопати
  • Диабетын элэг өөхлөх
  • Халдвар авах эрсдэл ↑
  • Limited Joint Mobility
  • Sialadenosis
  • Necrobiosis lipoidic
  • Катаракт
  • Шархны эдгэрэлт удаашрах

Микроангиопатийн улмаас үүссэн торлог бүрхэвчийн судасны эмгэг өөрчлөлт юм. Оношлогдсон хүмүүсийн 10-20%-д нь ретинопатийн ямар нэг шинж тэмдэг илэрдэг.

  • Хэв шинж 1-н 90%, Хэв шинж 2-н 25% орчим нь 15 жилийн дараа ретинопати хүндрэл үүсдэг.
  • Сохрох гол шалтгаан болдог.

Эрсдэлт хүчин зүйлс

  • Өвчилсөн хугацаа
  • Хяналт муу
  • Цусны даралт өндөр байх
  • Гиперлипидеми
  • Жирэмслэлт
  • Бөөрний хүндрэл

Ангилал

  • Эрт үе буюу (нэвчдэсгүй)[br]Нүдний угийн дуранд
    • Судасны жижиг цүлхэн
    • Цус харвалт
    • Шингэн хуримтлагдах
    • Зөөлөн голомт
    • Торлог бүрхүүлийн доорхи жижиг судасны гэмтэл
    • Венийн өргөсөл
  • хожуу үе (нэвчдэст)  [br]Нүдний угийн дуранд
    • Судасжилт үүсэх
    • Шиллэгт цус харвах
    • Фиброзон сорвижилт

Нүдний хүндрэлийн эрт илрүүлэлт:

  • Чихрийн оношлогдсоноос хойш жилд нэг удаа тогтмол нүдний эмчийн үзлэгт хамрагдах
  • Нүдний хүндрэлийн шинж тэмдгүүд илэрсэн тохиолдолд
    • Нэвчдэсгүй ретинопатийн хүндэвтэр хэлбэрийн үед 6-12 сард
    • Хүнд хэлбэрийн үед 3-6 сард нүдний эмчийн үзлэгт хамрагдах

Авах арга хэмжээ

  • Цусны глюкозын хэмжээ, артерийн даралт, дислипидемийг үр дүнтэй хянах нь нүдний хүндрэл үүсэхээс сэргийлнэ.
  • Дараах тохиолдолд нүдний эмчийн үзлэгт хамруулна.
    • Нүдний торлог бүрхүүлд нэвчдэст болон нэвчдэсгүй өөрчлөлт илэрсэн
    • Торлогт 1 дискээс дотогш хэмжээний зайд шар толбоны хаван, торлогийн өөрчлөлт илрэх
    • Торлог бүрхүүл тод харагдахгүй байх
    • Даамжирсан хараа бууралт
  • Хүнд хэлбэрийн ретинопатийн үед лазер-фотокоагуляц эмчилгээ хийх нь сохролтоос сэргийлнэ.

Чихрийн шижингийн хүндрэлд захын мэдрэлийн эмгэг элбэг тохиолддог бөгөөд энэ нь мэдрэхүй буурах шинжээр илрэх ба хөлийн шарх, хөл тайруулах зэрэг хүндрэлүүдийн гол эрсдэлт хүчин зүйл болдог

Ангилал

  • Захын сенсомотор полиневропати (80% орчим). Ялангуяа алслагдсан, тэгш хэмтэй. Paresthesia(„Burning Feet“), Areflexie, Өвдөлт мэдрэхүй ↓
  • Аутоном диабетын нейропати
    • Зүрхний гаралтай
      • Шинж тэмдэггүй инфаркт
      • Ортостатик гипотони
      • Тайван үеийн тахикард
      • Ховдлын хэм алдагдал
    • Хоол боловсруулах замын гаралтай
      • Гастропарез (Хоол боловсруулалт удаашрах)
      • Суулгах, Өтгөн хатах, Инконтиненс
    • Урологийн гаралтай
      • Бэлгийн чадавхи алдагдах, Давсагны булчингын агшилт алдагдах

Оношилгоо

  • Сенсомотор полиневропати урьдчилан сэргийлэх үзлэгээр илрүүлэх
    • Эерэг шинж тэмдэг: Өвдөлт, мэдрэхүй өөрчлөгдөх (dysesthesia)
    • Сөрөг шинж тэмдэг: Хөл ирвэгнэх, бадайрах, мэдрэхүй буурах
    • Мэдрэлийн гаралтай хөлийн шархлаа үүсэх эрсдэл байгаа эсэх
  • Аутоном полиневропати урьдчилан сэргийлэх үзлэгээр илрүүлэх
    • Тайван үеийн тахикард
    • Хоол боловсруулах зам болон бөөр шээсний замаас илрэх зовиуруудыг асуух
    • Эмгэг хөлрөлт байгаа эсэх

Эмчилгээ

Шалтгааны эсрэг эмчилгээ байхгүй

  • Захын сенсомотор полиневропати[br]Өвдөлт намдаах эмчилгээ. Зорилго амьдралын чанарыг сайжруулах
    • Опоид бус өвдөлт намдаах эмийн бүлэг (Paracetamol, Metamizol)
    • Опоид өвдөлт намдаах эмийн бүлэг (Tramadol, Morphin, Oxycodon)
    • Антиконвулсант (Pregabalin, Gabapentin)
    • Антидепрессант
      • SNRI: Duloxetin
      • Tricyclic antidepressant: Amitriptylin
  • Аутоном диабетын нейропати
    • Диабетын гастропарез: Domperidon
    • Өтгөн хатах: Polyethylenglycol, Пребиотик

Чихрийн шижингийн бөөрний хүндрэл нь бөөрний дутагдалд хүргэх гол шалтгаан болдог. Бөөрний хүндрэлийн эрт үед

  • микроальбуминуримакроальбуминури⇒ протейнури ⇒ бөөрний архаг дутагдалд хүрдэг

Бөөрний хүндрэлийн эрт илрүүлэлт

Жил бүр бөөрний хүндрэлийг илрүүлэх шинжилгээнд хамрагдана.

  • Микроальбуминури үзэх шээсний альбумин, креатинины
    харьцааг (АКХ) тодорхойлж өөрчлөлттэй гарвал 3 сарын дараа шинжилгээг давтах ба шөнийн шээсэнд альбумин тодорхойлно. 
  • Сийвэнгийн креатинин жил бүр үзэх

Авах арга хэмжээ:

  • Артерийн даралтын хэмжээ хэвийн бол АХФС болон А2РС эмүүдийг хэрэглэнэ. Эмчилгээ эхэлснээс хойш 1-2 долоо хоногийн дараа сийвэнгийн креатинин, калийн хэмжээг шалгана.
  • Артерийн даралтын зорилтот түвшин < 140/85 мм.м.у.б
  • Артерийн даралт бууруулах олон эмийн эмчилгээ шаардлагатай
  • Чихрийн шижингийн бус бөөрний эмгэг бий эсэхийг тодруулж
    эмчлэх – ялангуяа гематури, сийвэнгийн креатинин өндөр байх
  • Гемодиализ: Чихрийн шижинтэй өвчтөнд гемодиализ хийхэд техникийн хувьд илүү хүндрэлтэй. Учир нь судасны хатуурал, судасны шохойжилтын улмаас судасны мэс засал хийхэд төвөгтэй байдаг. Диализын үед чихрийн шижингийн хяналтыг тогтвортой байлгахад хэцүү, цусны глюкозын хэмжээ буурч гипогликемийн хүндрэл гарах эрсдэлтэй учир диализийн уусмалд 5-8 ммоль/л 52 концентрацитай глюкозын уусмал нэмж өгөх нь гипогликемид орохоос сэргийлдэг.

Захын судасны хүндрэл буюу хөлийн хүндрэл нь чихрийн шижинтэй хүмүүст элбэг тохиолддог. Энэ үед явахад хөл өвдөх, шарх үүсэх зэрэг шинжүүд илэрнэ.

  • Эрт илрүүлэлт
    • Эрт илрүүлэх үзлэгт жилд нэг удаа тогтмол хамрагдах
    • Мэдрэлийн гаралтай хөлийн шархлаа үүсэх эрсдэл байгаа эсэхийг илрүүлэхэд даралтын мэдрэхүй шалгагч (5.07/10 гр-ын монофиламент) чухал үүрэгтэй.
    • Хөлийн судасны (a.dorsalis pedis, a.posterior tibialis) лугшилтыг тэмтрэх нь ач холбогдолтой.
    • Хөлийн арьсны бүрэн бүтэн байдал, халдвар, хумсны байдал, эвэр шалгах.
  • Хөлийн арчилгаа ба сургалт
    • Хөл нүцгэн явахгүй байх, хөл нүцгэн ус, элсэнд алхахгүй байх.
    • Өдөр бүр хөлөө шалгаж, хэрэв хөлийн арьс хагарсан улайсан өөрчлөлт ажиглагдвал эмчид үзүүлэхийг хэрэгтэйг хэлэх
    • Гутал өмсөхийн өмнө гадны биет гуталд орсон эсэхийг шалгах
    • Хөлийн ариун цэврийг сахих, хуурайшсан үед тос түрхэх зэрэг хөлийн арчилгааны талаар сургалт явуулна.

Хөлийн шарх

Энэ нь захын мэдрэлийн болон захын судасны эмгэг, хөлийн арчилгаа хангалтгүй байсантай холбоотой ба ихэвчлэн гуталд холгосны дараа илэрдэг. Шарх нь даралт үрэлт ихтэй хөлийн хэсгүүдэд илүү тохиолддог ба энэ хэсэгт өвдөлттэй, эргэн тойрны арьс хатуурч эвэр үүссэн, үзлэгээр мэдрэхүй буурсан байдаг.

  • Чихрийн шижингийн хөлийн шархны эмчилгээ:
    • Даралт холголтыг арилгах – хаана даралт, үрэлт холголт байна
      тэнд шарх үүсдэг. Иймд хөлийн эврийг арилгах, өөрт таарсан гутал өмсөх.
    • Судасжилтыг нэмэгдүүлэх (мэс засал болон ангиопластик) – энэ нь хөлийн шарх үүссэн үед шаардлагатай.
    • Халдварын улмаас үхжсэн хэсгийг тайрах мэс заслыг хийнэ.
    • Хөлийн арьсанд үүссэн халдварыг эмчлэхдээ тухайн хэсэгт халдварын эсрэг эмчилгээг хийнэ.

 

Цусан дахь сахарын хяналт, хавсарсан өвчнийг эмчлэх нь тавиланд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг. (Артерийн гипертензи, Дислипидеми).

Чихрийн шижингийн шалтгаант нийт нас баралтын 70-80 хувь нь хөгжиж буй орнуудад ноогдож байна. Дэлхийн эрүүл мэндийн нийт зардлын 10 хувийг (2019 оны байдлаар 760 тэрбум ам.доллар) чихрийн шижингийн оношилгоо, эмчилгээнд зарцуулдаг.

E.10.9 – Чихрийн шижин хэвшинж 1 (хүндрэлгүй)

E.11. – Чихрийн шижин хэвшинж 2

E.11.9 – Чихрийн шижин хэвшинж 2 (хүндрэлгүй)

E.11.1 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, кетоацидозын байдал
E.11.11 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, кетоацидозын кома
E.16.0 – Гипогликеми
E.11.2 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, чихрийн шижингийн шалтгаант бөөрний хүндрэл
Е.11.3 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, чихрийн шижингийн шалтгаант нүдний хүндрэл
Е.11.4 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, чихрийн шижингийн шалтгаант мэдрэлийн хүндрэл
Е.11.5 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, чихрийн шижингийн шалтгаант зүрхний хүндрэл
Е.11.6 – Чихрийн шижин хэвшинж 2, чихрийн шижингийн шалтгаант бусад хүндрэл

E.12.9 – Чихрийн шижинтэй (хүндрэлгүй) холбоотой тэжээлийн алдагдал
E.13.9 – Бусад хэлбэрийн чихрийн шижин (хүндрэлгүй)
E.14.9 – Тодорхой бус хэлбэрийн чихрийн шижин (хүндрэлгүй)
R.73.0 – Глюкоз тэсвэржилт алдагдал

A1

Ойролцоо сэдвүүд:

Гематологийн үндэс ба цус бүлэгнэлт (Hematology & Haemostasis)
Улаан хоолойн хорт хавдар (Esophageal cancer)
Гэдэс цочролын хам шинж (Irritable bowel syndrome)
Цөсний замын хорт хавдар (Biliary cancer)
Анхдагч цөсөн холангит (Primary biliary cholangitis)
Анхдагч хатууралт холангит (Primary sclerosing cholangitis)
Donation1
Шинэ нийтлэл, контентын мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллийг доор оруулаад илгээхийг дарна уу !

Хамтран ажиллах

Цааш унших

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно !

Бид үнэ цэнтэй мэдээллийг та бүхэндээ үнэгүй хүргээд даруй 3 жилийн нүүрийг үзжээ. Энэхүү хугацаанд биднээс оюуны болон санхүүгийн зардал ихээр шаардагдаж байлаа.

Өдөрт дунджаар 400-500 орчим эмч, эрүүл мэндийг салбарын мэргэжилтнүүд манай платформоор үйлчлүүлж байна. Эрүүл мэндийн салбарт бидний мэргэжлийн өндөр түвшний мэдлэг мэдээллийг тогтмол хүргэж, улам өргөжин тэлэх үйлсэд таны тусламж, хандив бидэнд хэрэгтэй байна.

Таны өгч буй хандив бидний цаашдын үйл ажиллагаанд үнэ цэнтэй ба ирээдүйнхээ төлөө хөрөнгө оруулж буй танд маш их баярлалаа !