Гематологи ба цус бүлэгнэлт (Hematology & Haemostasis)
Picture of Цогбадрах Одгэрэл

Цогбадрах Одгэрэл

Сүүлийн шинэчлэл:

Гематологи нь цус болон түүнийг эмгэгийн тухай судладаг анагаахын шинжлэх ухааны салбар юм. Цус нь эс ба сийвэн гэсэн хоёр хэсгээс тогтдог.

  • Цус маш олон тооны үүрэгтэй, эдгээрт
    • хүчилтөрөгч болон шим тэжээлийн бодисыг эдүүдэд зөөвөрлөх,
    • бодисын солилцооны дүнд үүссэн хорт болон хэрэггүй нэгдлүүдийг тээвэрлэх ,
    • биеийн температурын зохицуулгад оролцох,
    • цус бүлэгнэлт болон дархлааны хариу урвалд оролцдог эсүүд цусны бүрэлдэхүүн хэсэгт ордог тул дээрх үйл ажиллагаанд мөн оролцдог.
  • Цусны бүх эс ясны чөмгөнд голчлон байрлах хематопоэтик буюу цусны үүдэл эсээс үүснэ.
  • Цусны эсүүдийг гурав хуваадаг,  
    • Цусны улаан эс (эритроцит, RBCs),
      • Эритроцит нь гемоглобин агуулж хүчилтөрөгчийг тээвэрлэнэ.
    • Цусны цагаан эс (WBCS, лейкоцитүүд) Хоёр төрлийн цусны цагаан эс байна: гранулоцит болон лимфоцит.
      • Гранулоцитүүд нь төрөлхийн дархлаа тогтолцооны бүрэлдэхүүн тул бактери, мөөг, паразитын эсрэг өрнөдөг дархлааны хариу урвалын гол түлхүүр нь болдог.
      • Лимфоцитүүдэд төрөлхийн болон өвөрмөц дархлааны эсүүд орно. Т болон В эсийн гол онцлог нь антиген илчлэгч эсүүдийн боловсруулан илчилж өгсөн антигений эсрэг дархлааны хариу урвалыг өрнүүлдэг.
    • Ялтас эс (тромбоцитүүд)
      • Ялтас эс миелопоэзийн урьдал эсээс үүсдэг мегакариоцит эсээс тасрах замаар үүсдэг гемостазийн үйл ажиллагааны орлуулах боломжгүй эс.

Цусны үйл ажиллагаа

  • Тээвэрлэх:
    • Хүчилтөрөгч, хоол шим тэжээлийн зүйлс, болон гормонуудыг эдэд хүргэнэ 
    • Нүүрсхүчлийн давхар ислийг уушгиар дамжуулан гадагшлуулах
    • Бодисын солилцооны дүнд үүссэн хорт болон хэрэггүй нэгдлүүдийг элэг болон бөөрөөр дамжуулан гадагшлуулах
  • Эмгэг төрүүлэгчдээс хамгаалах
  • Гемостаз
  • Биеийн температурын зохицуулга, дохио дамжуулах, хүчил-шүлтийн тэнцвэрийг хадгалах

Цусны эзлэхүүн

  • Дунджаар цус нь насанд хүрсэн хүний биеийн нийт жингийн ∼ 7%-г эзэлдэг .
  • Нийт цусны тодорхой хувь нь эргэлтэнд байх бөгөөд энэ нь тухайн хүний нас, биеийн жин, өндөр зэргээс хамаардаг. 
  • ≥ 35 кг жинтэй хүүхэд, өсвөр насныхан, насанд хүрэгчдэд цусны нийт хэмжээг Надлерийн тэгшитгэлээр тооцоолж болно.
    • Эрэгтэй: BV = (0.3669 × H3) + (0.03219 × W) + 0.6041
    • Эмэгтэй: BV = (0.3561 × H3) + (0.03308 × W) + 0.1833
      • BV: нэг литр дэх цусны эзэлхүүн
      • H: биеийн өндөр метрээр 
      • W: биеийн жин килограммаар
  • Дөнгөж төрсөн нярай, нялхас 14 хүртэлх насны хүүхдэд дараах лавламж утгыг ашиглана:

Янз бүрийн насны нялхсын цусны эзэлхүүн
Нас Цусны эзэлхүүн (мЛ/кг)
0–30 өдөр 80–85
1–12 сар 75–80
13–24 сар 85
2–3 нас 80
4–6 нас 76–77
7–14 нас 70–75

Цусны бүрэлдэхүүн хэсэг 

  • Сийвэн: ∼ 55%
    • Цусны шингэн хэсэг
    • Ус, плазмын уургууд , электролитүүд, гормонууд болон бусад биоидэвхи бүхий нэгдлүүдээс тогтоно. 
  • Цусны эс: ∼ 45%

Цусны эсийн төрлүүд

Эс

 

Шинж чанар

Үйл ажиллагаа

RBC

(эритроцит)

 
  • Амьдралын хугацаа: 120 өдөр
  • Бөөм болон эсийн органел байхгүй
  • 2 талаасаа хотгор зээрэнцэг хэлбэртэй
  • Гликолиз болон гексоз монофосфатын шунтыг ашиглан энерги нийлэгжүүлдэг
  • Гемоглобин агуулна
  • O2 -г тээвэрлэн эдэд хүргэх  
  • CO2 -г тээвэрлэн уушгинд хүргэх  
  • Хүчил-суурийн тэнцвэрт буфферийн үүрэг гүйцэтгэнэ.

WBC

(лейкоцит)

Нейтрофиль

  • Нийт цагаан эсийн 60%-г эзэлнэ 
  • Олон тооны бөөмтэй
  • LAP болон коллагеназа, лактоферин, лизоцим агуулсан өвөрмөц мөхлөгтэй
  • Азурофиль мөхлөг миелопероксидаза, протейназа, хүчиллэг фосфатаза, β-глукуронидазе агуулна
  • Хурц үрэвслийн хариу урвалыг хариуцна 
  • Фагоцитоз хийнэ  
Эозинофиль
  • Нийт цагаан эсийн 1–3% эзэлнэ
  • Тасархай бөөмтэй
  • Том хэмжээний мөхлөг агуулна
  • Шимэгчийн  эсрэг дархлааны хариу урвалыг нөхцөлдүүлнэ.  MBP ялгаруулдаг. 
  • Гистаминаза, эозинофилийн катионы уургууд, эозинофилийн пероксидаза болон эозинофилийн гаралтай нейротоксин зэрэг бусад фермент болон уургийг нийлэгжүүлнэ.
  • Антиген-эсрэг биеийн бүрдлийг фагоцитоз хийнэ

Базофиль

  • Нийт цагаан эсийн 0–0.75% эзэлнэ
  • Базофилийн мөхлөгт: гепарин, гистамин
  • Харшлын урвалыг зуучлана 
  • Лейкотриенүүд нийлэгжүүлж ялгаруулна

Моноцит

  • Нийт цагаан эсийн 3– 7% эзэлнэ
  • Нэг бөөмтэй эс
  • Лейкоцитийн хамгийн том хэлбэр
  • Бөөр хэлбэрийн бөөмтэй
  • Том мөхлөггүй нунтагласан шил шиг харагддаг цитоплазмтай
  • Макрофаг болон ялгаран хөгжинө 
  • Фагоцитоз хийнэ

Лимфоцит

  • Нийт цагаан эсийн 25–33% эзэлнэ
  • Нэг бөөмтэй эс
  • Бөөрөнхий, нягт тод будагддаг бөөм
  • Бага хэмжээтэй, цайвар өнгөтэй цитоплазм
  • Үүний ∼ 80% Т эс, ∼15% В эсүүд, үлдсэн хувь нь байгалийн хөнөөгч (NK) эс
  • Т эсүүд: өвөрмөц (эсийн) дархлааны хариу урвал
    • Цааш ялгаран хөгжинө
      • Эс хордуулагч Т эсүүд 
      • Helper T эсүүд 
      • Зохицуулагч Т эсүүд
  • В эсүүд: өвөрмөц (шингэний) дархлааны урвал
    • Плазмын эсүүд болон ялгаран хөгжинө→ эсрэг бие нийлэгжүүлнэ
    • Антиген илчлэгч эсийн үүрэг гүйцэтгэнэ
  • NK эсүүд: төрөлхийн дархлааны хариу урвалд оролцоно 

Тромбоцит

 
  • Амьдралын хугацаа: 8–10 өдөр
  • Мегакариоцитуудаас үүсдэг бөөмгүй цитоплазмын диск
  • Агуулна
    • Өтгөн мөхлөгтэй: ADP, Ca2+
    • Мөхлөгт нь: vWF, фибриноген, фибронектин
  • Ойролцоогоор. ⅓ дэлүүнд хадгалагдана. 
  • Анхдагч гемостаз 

Эдэд байрлах цусны эсүүд 

Макрофаг

 
  • Янз бүрийн эдэд байрлана 
  • γ-интерфероныг идэвхжүүлнэ
  • Бактери, хөгширсөн эритроцит, эсийн үлдэгдлийг фагоцитоз хийнэ.  
  • Антиген илчилнэ (MHC II)

Шигүү мөхлөгт эс 

 
  • Базофил эсийн гаралтай
  • Базофилийн мөхлөг: гепарин, гистамин
  • Харшлын урвалыг зуучилна 
  • IgE-ийн Fc хэсгийг мембрантай холбоно  → шигүү мөхлөгт эсийн мөхлөг задарна → гистамин, гепарин, триптаза болон эозинофилийн хемотактикийн фактор ялгарна

Сэртэнт эс

 
  • Миелоид эсвэл лимфоид эгнээний үүдэл эсээс үүсдэг [6]
  • MHC II ангийн молекул болон Fc рецепторыг экспресс хийнэ
  • Арьсанд байрласан сэртэнт эсийг Лангергансын эс гэж нэрлэдэг.
  • Фагоцитоз 
  • Антиген илчлэгч эс (APC)
  • Төрөлхийн болон өвөрмөц дархлааны хариу урвалыг холбоно

Плазмын эс

 
  • В лимфоцит эсийн гаралтай 
  • Ер бусын бөөмтэй
  • Цаг шиг харагддаг хроматинтэй
  • Их хэмжээний барзгар эндоплазмын тортой
  • Гольджийн аппарат маш сайн хөгжсөн
  • Захын цусны урсгалд байдаггүй
  • Тодорхой нэг антигений эсрэг өвөрмөц эсрэг бие үүсгэнэ.

 

Гол агуулгыг (ангилал, оношилгоо, эмчилгээ, тавилан г.м) цааш уншихын тулд та гишүүнчлэлийн эрх авах шаардлагатай. Хэрэв та хүчинтэй гишүүнчлэлийн эрхтэй бол нэвтэрч үзнэ үү !

Ойролцоо сэдвүүд:

Мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллээ оруулаад илгээхийг дарна уу !
Мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллээ оруулаад илгээхийг дарна уу !
Play Video

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно ! Дур мэдэн хийсэн үйлдлээс гарах үр дагаврыг бид хариуцахгүй.

Бид күүки буюу үйлдлийг бүртгэх технологи ашиглан тодорхой төрлийн мэдээллийг хадгалах ба энэ нь үйлчилгээг сайжруулах, түүнд дүн шинжилгээ хийх зорилготой юм. Таны мэдээлэл бусдад дамжуулагдахгүй.