Эс (Cell)

Эс бол амьд биеийн бүтэц үйл ажиллагааны үндсэн нэгж. Нэг эст организмууд (ж.нь., бактери, эгэл биетэн) амьдралын үйл ажиллагаанд нь нэг л эс байхад болдог бол олон эст организм (ж.нь., амьтан, ургамал) амьдралын үйл ажиллагаанд нь олон төрлийн тодорхой нэг үүрэгтэй түүндээ мэргэшсэн эс, эдүүд хэрэг болдог. Эс нь дотроо уураг агуулсан фосфолипидийн давхар мембранаас бүтдэг.

Бүх амьд биеийг эсийн бүтцээс нь хамааруулж эукариот эсвэл прокариот хэмээн ангилдаг. Эукариот эс тод ялгарах бөөмтэй, янз бүрийн үүрэг гүйцэтгэдэг олон органойдтой эсийг эукариот буюу жинхэнэ бөөмтэй эс гэнэ. Нэг эст замгаас цэцэгт ургамал хүртэлх, бүдүүлэг биетнээс сүүн тэжээлтэн хүртэлх бүх амьд бие орно. Прокариот эс нь хамгийн эртний шинж төрхтэй. Бактер болон хөх ногоон замаг прокариот эстэй. Бактерийн эс: хуваагдаж үрждэг. Эсийн төв дунд мембран бүрхүүлтэй, бөөм байхгүй, зөвхөн ганц ДНХ-ийн молекулаас тогтох хромосомтой.

Эсийн бүтэц, зохион байгуулалтаас хамааран амьд биетүүдийг эукариот болон прокариот гэж ангилдаг. Прокариотууд нь нэг эст организм бөгөөд энэхүү ангилалд бактери, архейн аймгийнхан багтдаг. Эдгээр нь эсийн мембранаар хүрээлэгдсэн, цитоплазмаар дүүрсэн нэгэн цулаас тогтдог. Эукариотууд бөөмтэй бөгөөд бусад органеллууд нь мембрантай холбогдсон байдлаар оршдог. Эукариотууд нь бөөм болон мембранаар хүрээлэгдсэн бусад органеллуудыг агуулдаг. Эукариотуудад олон эст бүх организмууд, зарим нэг эст организм (протозоа)-ыг хамардаг. Эукариот эсүүд прокариот эсээс 100–10,000 дахин том бөгөөд бүтэц нь илүү нарийн төвөгтэй байдаг.