COVID-19 Вирусийн халдвар
Саша Бүдханд

Саша Бүдханд

Сүүлийн шинэчлэл:
i

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Ашиглах заавар:

  1. Үндсэн агуулгыг аль болох бүгдийг товч багтаахыг хичээсэн ба түлхүүр үгсээр бичсэн болно.
  2.    симбол дээр хулганаа аваачихад нэмэлт тайлбар харагдана.
  3.    симбол дээр хулганаа аваачихад тухайн эмийн нэмэлт мэдээллүүд харагдана.
  4. Доогуур зураастай эсвэл Bold-р бичсэн хэсэг дээр хулганаа аваачихад тухайн хэсгийн тодорхойлолт гарч ирэх ба цааш унших хэсгийн холбоос гарч ирнэ.

Шалтгаан нь тодорхойгүй уушгины хатгалгаа өвчний тохиолдол 2019 оны 12-р сараас БНХАУ-ын Ухань хотод дэгдэлт хэлбэрээр гарсан бөгөөд 2020 оны 1-р сард БНХАУ-н эрдэмтэд шинэ төрлийн коронавирус үүсгэгч нь байж болзошгүйг нотолж Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага Коронавируст халдвар Covid-19 хэмээн нэрлэх болсон.

  • Тодорхойлолт – Амьсгалын замын цочмог хам шинжээр илэрдэг уушгины цочмог халдварт өвчин. Үүсгэгч – БНХАУ-ын Ухань хотод анх илэрсэн Coronavirus-Subtyp  SARS-CoV-2.
  • Нууц үе – 14 хоног 
  • Халдвар тараах хугацаа – Анхны шинж тэмдэг илрэхээс өмнө дунджаар 2,5 хоног, илэрснээс хойш 8 хоног орчим. 

  1. Шууд болон шууд бус хавьталаар
    • Амьсгалын замын секрец –  Хавьтлаар (секрецээр бохирлогдсон гадаргууд хүрэлцсэний дараа өөрийн салстад болон нүүрэнд хүрэх). 
    • COVID – 19 нь өтгөн болон шээсэнд илэрсэн !!!
  2. Агаар дуслын зам /Үндсэн халдвар дамжих зам/ – Ханиах, найтаах болон амьсгалын замаас ялгарсан шүүрэл, салст
    • Халдвар дамжих зай – 1-2м орчим
  3. Аероген – Халдварлагдсан аэрозолоор халдвар дамжих 

Халдварын эх үүсвэр – COVID – 19-р халдварласан өвчтөнүүд (Шинж тэмдэг илрээгүй  халдвар авсан нь батлагдсан хүмүүс).

  • Өвчин үүсгэгчийн гарал үүсэл нь одоогоор тодорхойгүй байна. Ухань хотын зэрлэг амьтдын захаас халдвар эхтэй гэсэн таамаг яригдаж байгаа.
  • ДЭМБ-ын үзэж буйгаар одоогоор гэрийн тэжээвэр амьтад нохой, муур г.м-ээр халдвар дамждаг нь батлагдаагүй байна.

Эрсдэлт бүлэг – Бүх хүмүүс.

  • Өвчлөгчдийн дундаж нас – 50 нас.
  • Нас баралтын хувь – 60-с дээш насны өссөөр байна. >80 нас 15% орчим.

Үүсгэгч

  • ß бүлгийн дан утаслаг РНХ агуулсан коронавирусын төрөл. Бүрхүүлтэй вирусийн хэсэг нь дугуй эсвэл зууван хэлбэртэй илрэх ба ихэнхдээ полиморф дунджаар 60-140 нм диаметртэй. Үүний генетик шинж чанар SARS-CoV болон MERS-CoV–ээс маш тодорхой ялгагдан танигддаг. Хамгийн сүүлд хийгдсэн судалгааны дүнгээр COVID – 19 нь 85%–оос илүүтэйгээр сарьсан багваахай-SARS-Коронавирустай (SL-C0VZC45) холимог болох нь батлагдсан.
  • COVID – 19-г in vitro орчинд тусгаарлан өсгөвөрлөхөд ойролцоогоор 96 цагийн дотор хүний амьсгалын эпитель эсэд илэрч байсан бол мөн адил орчин өсгөвөрлөхөд Vero-E6 (бөөрний эс) болон Huh-7 (элэгний эс)-д дунджаар 6 хоногт илэрч гарч ирсэн.
  • Энэхүү вирус нь хэт ягаан туяа болон дулаанд мэдрэг.  30 минут 56 C°-аар халаах гэх мэтчилэн дулааны арга хэмжээ эсвэл эфир, 75%–ын этанол, хлор агуулсан ариутгах бодис, перокси цууны хүчил эсвэл хлорформ зэрэг липофиль шингэний уусмалууд хэрэглэхэд вирус үр дүнтэй идэвхжлээ алдаж байсан.
  • Хлорхексидинд тэсвэртэй !!!
Аутопси болон биопсийн эмгэг өөрчлөлтүүд нэгтгэн бичигдсэн болно.
  • Уушги – Уушгины эдгэрэлт, эмгэг процесс намжих нь харилцан адилгүй. Интраалвеолид сероз шингэн, фибринлэг Эксудаци болон гиалин (шилэн) мембран үүсэлт зэрэг ажиглагдсан.
    • Олон бөөмт аврага эсүүд
    • Уушгины эсийн тип II-ийн гиперплази
    • Цулцанд судасны бөглөрөл болон хаван ажиглагдана
    • Бичил цус алдалт болон уушгины эдийн үхжил
    • Уушгины эдэд цусархаг инфаркт харагдана
    • Цулцан хийгээр тэлэгдэх, Цист үүсэх
  • Дэлүү, тунгалгийн булчирхай, ясны чөмөг
    • Дэлүү хэмжээгээрээ багасна, бичил цус алдалт, лимфоцитын тоо буурч үхжил ажиглагдана
    • Макрофаггиперплази, Фагоцитоз
    • CD4+T болон CD8+T-эсүүдийн тоо буурна
    • Ясны чөмгөнд Панцитопени
  • Зүрх судас
    • Кардиомиоцитын некроз ажиглагдана
    • Цөөн тооны моноцит, лимфоцит, нейтрофил, гранулоцитын завсрын нэвчилтийг ажиглаж болно.
    • Судасны эндотелийн үрэвсэл, тромб үүсэж болно
  • Элэг ба цөсний хүүдий – Элэг томорч, бараан улаан өнгөтэй болно.
    • Элэгний эсийн бүтцийн өөрчлөлт
    • Портын хэсэгт лимфоцит ба моноцитын нэвчдэс харагдана
    • Цөсний хүүдий чинэрч томорно
  • Бөөр
    • Уураг агуулсан эксудат Bowman капсулд ажиглагдана
    • Бичил тромб болон Фиброз харагдаж болно

Эстэй холбогдох

  • ACE2 Рецептор – Амьсгалын замын хучуур эд болон бусад эсийн гадаргууд байрладаг Ангиотензин-хувиргах-фермент 2 нь вирус холбогдох рецептор болдог.
    • Вирус нь өөрийн Хадаас Уураг болох Spike Protein-н тусламжтай рецептортой холбогдоно.
  • TMPRSS2-н тусламжтай өөрийн генийн материалыг эзэн эсийн дотогш оруулдаг.
  • Улмаар эзэн эсийг ашиглан өөрийн бүтцийн нэгж хэсгүүдийг хувилна.
    • Нуклейн хүчлүүд эндосомоос цитоплазмд ялгарна. (Uncoating)
    • РНХ хамааралт РНХ-полимераза үүснэ.
  • Вирусийн нэгж хэсгүүд угсрагдаж бие гүйцсэн вирус гадагшилна.

Шууд болон шууд бус халдварын нөлөө – өвчний явцыг хэд хэдэн үе шатанд хувааж болно.

  • Шууд эс гэмтээх нөлөө: Вирусийн адсорбцын үед уушгины цулцангийн эпител эс болон бусад эрхтэн тогтолцоо элэг, зүрх судас, бөөр, нарын гэдэс, төв мэдрэлийн систем гэмтэж болно.
  • Дархлааны хариу урвал: Үжлийн үетэй адил Цитокиныг (IL-6) ялгаруулж улмаар үрэвслийн процессыг өдөөхөөс гадна цус бүлэгнэх тогтолцоо өөрчлөгддөг.
  • Лимфоцитын оролцоо: Одоогоор батлагдаагүй байна.
    • Хүнд явцтай үед лимфоцитопени
    • NK-cell болон Т-лимфоцитыг идэвхгүйжүүлэх

Эмгэг жамын талаархи таамаглал

  • SARS-ийн үеийн шууд бус уушиг гэмтээх онол: ACE2-Downregulation нь Ангиотензин II хуримтлагдахад хүргэдэг.
  • SARS-ийн үеийн бусад эрхтэн систем гэмтээх онол

Үндсэн шинж тэмдэг

  • Хуурай ханиалгах, халуурах, ядарч сульдах
  • Үе мөч, булчин өвдөх мөн хоолой, толгой өвдөх
  • Хамар битүүрэх, нус гоожих
  • Амьсгал давчдах
  • Тохиолдлын 30%-д ходоод гэдэсний замын зовиур илэрсэн 

Бусад шинж тэмдэг

  • Anosme болон Ageusia
  • Зарим тохиолдолд
    • Арьсны тууралт
    • Төмсөгний өвдөлт
    • Цээжээр өвдөх
  • Тохиолдлын 30%-д ходоод гэдэсний замын зовиур илэрсэн (Дотор муухайрах, Бөөлжих, Суулгах, Хэвлийгээр өвдөх)
  • Конюктивит
  • Хипокси (Ихэвчлэн ахмад настнуудад)

Хүнд хэлбэрийн үед Амьсгалын цочмог Дистресс хам шинж, Шок, декомпенсаци бүхий метаболизын ацидоз, цусны бүлэгнэлт алдагдах, олон эрхтний дутагдалд маш хурдан орж болно !!! Биеийн байдал хүнд өвчтөнүүд дунд зэрэг халуурах эсвэл огт  халуурахгүй байж болно. Нийт тохиолдлын 40-98% орчимд халууралт ажиглагдаж байна.

Хөнгөн хэлбэр – Амьсгалын дээд замын вирусийн халдварын хөнгөн явцтай тохиолдолд халуурах, ханиалгах, хоолой торж эмзэглэх, улайж хөндүүрлэх, хамар битүүрэх, бие тавгүйтэх, толгой өвдөх, булчингаар өвдөх зэрэг өвөрмөц бус шинжүүд илэрнэ. 

Хүндэвтэр хэлбэр – Халуурах болон амьсгалын замын эмгэгийн шинжүүд илэрнэ. Рентгенд дэлбэнгийн үрэвслийн шинжүүд харагдана.

  • Уушгины хөнгөн үрэвсэл Уушгины үрэвсэл оношлогдсон ба уушгины хүнд үрэвслийн шинжгүй.
  • Хүүхэд Уушгины хүнд биш үрэвсэлтэй, ханиалгасан эсвэл амьсгалахад түвэгтэй бэрхшээлтэй хүүхэд, амьсгалын тоо
    олширсон 

Хүнд хэлбэр – Уушгины хүнд үрэвсэл

  • Өсвөр насныхан эсвэл насанд хүрсэгсэд –  Халуурсан эсвэл амьсгалын замын халдварын сэжигтэй хүнд дараах шинжүүдээс аль нэг нь илэрсэн:
    • Түргэссэн амьсгал, Амьсгалын тоо (АТ)≥30/мин
    • Амьсгалын хүнд дистресс
    • SpO2 ≤ 93% 
  • Хүүхэд – Ханиалгасан эсвэл амьсгалахад бэрхшээлтэй хүүхдэд дараах шинжүүдээс аль нэг нь илэрсэн:
    • Төвийн хөхрөлт эсвэл SpO2 < 90%  
    • Амьсгалын хүнд дистресс  
    • Аюултай ерөнхий шинж тэмдэг болон уушгины үрэвслийн шинж хавсран илэрсэн 
  • Хүчилтөрөгчийн индекс ≤ 300 mmHg

Хэрэв 24 – 48 цагийн дотор цээжний хөндийд >50%-н эмгэг өөрчлөлт ажиглагдвал эрчимт эмчилгээний тасагт эмчлэх шаардлагатай !!!

Халдварт өртөгсдийн ихэнх тохиолдол нь эмчилгээний үр дүнд эдгэрэлт сайтай бөгөөд архаг суурь өвчтэй, өндөр настай тохиолдолд эмчилгээний үр дүн тааруу тавилан муутай. Хүүхдийн халдварын үеийн шинж тэмдэг харьцангуй хөнгөн, эдгэрэлт сайтай байна.

Хүнд хэлбэрийн халдвараар өвчилсөн тохиолдолд ихэвчлэн 7 хоногийн дараанаас амьсгаадах / амьсгалалт дутагдах шинж илэрч болно. Маш хүнд хэлбэрийн халдварын үед богино хугацаанд амьсгалын дутагдал илэрч улмаар үжлийн шокоор хүндэрч байгаа.

Тавилан

Хөнгөн хэлбэр: Одоогоор нийт тохиолдлын  >80% нь хөнгөн явагдаж байна.

Хүнд хэлбэр: Нийт тохиолдлын

    • 14%  хүнд явцтай
    • 5% маш хүнд амь насанд онц аюултай (АЦДХШ, Үжил, Үхлийн шок)

Нас баралт %: Одоогийн байдлаар нийт тохиолдлын 0,5-3% (Онош батлагдсан)

Хүндрэлийн үндсэн зураглал

  • Уушгины хөнгөн хэлбэрийн хатгаанаас → амьсгалын цочмог дутагдал → Амьсгалын цочмог Дистресс хам шинж
    • 2-7 хоногийн дараа Уушгины хатгалгаа, Амьсгаадалт ихсэх, Сатурац унах болон Тахипноэ >22/мин тохиолдож болно.
    • 4-8 хоногийн дараа тасагт эмчлэх, хүчилтөрөгчийн эмчилгээ, ухаан санааны байдал алдагдах
    • 8-10 хоногийн дараа интубац болон зохиомол амьсгал.

Лаборатори

  • Үрэвслийн шинжүүд: CRP ↑, LDH ↑ (400UI/mL), CK ↑
    • Лейкопени 
    • Лимфоцитопени 
    • Тромбоцитопени 
  • D-Dimer ↑, Тропонин ↑
  • IL-6, C-реактив уураг ↑

Хөнгөн явцтай өвчтөн 7 орчим хоногийн дараа хүндэрч болно. Эмнэлзүйн тодорхой өдөөгч хүчин зүйлс (инсульт) учирснаас хойш хойш 7 хоногийн дотор амьсгалын дутлын шинжүүд гүнзгийрэн дордох эсвэл шинэ шинж илрэх !!!

Амьсгалын Цочмог Дистресс Хам Шинж (AЦДХШ)

  • Цээжний дүрс оношилгоо 2 талд сүүдэржилт үүссэн. Энэхүү сүүдэржилтийг уушгинд хуралдсан шингэн (effusion), уушгины дэлбэнгийн эсвэл бүхэлдээ коллапс болсон эсвэл голомтлог нэвчдэс илрэх.
  • Хүчилтөрөгчжилт (оксигенаци), том хүн:
    • Хөнгөн хэлбэрийн АЦДХШ:[br]PEEP эсвэл CPAP ≥ 5 см Н2О (эсвэл амьсгал удирдаагүй) үед PaO2/FiO2 > 200 мм муб, гэвч ≤ 300 мм муб.
    • Дунд зэргийн хүнд хэлбэрийн АЦДХШ:[br]PEEP ≥ 5 см Н2О (эсвэл амьсгал удирдаагүй) үед PaO2/FiO2 > 100 мм муб, гэвч ≤ 200 мм муб.
    • Хүнд хэлбэрийн АЦДХШ:[br]PEEP ≥ 5 см Н2О (эсвэл амьсгал удирдаагүй) үед PaO2/FiO2 ≤ 100 мм муб.

PaO2 үзэх боломжгүй үед SpO2/FiO2 ≤ 315 болсон тохиолдолд АЦДХШ илэрсэн хэмээн үзнэ. 

  • Хүчилтөрөгчжилт (оксигенаци), хүүхэд:
    • 2 түвшинт инвазив бус сэлгэцэл (NIV) эсвэл нүүрний бүтэн маскаар CPAP ≥ 5 см Н2О үед: PaO2/FiO2 ≤ 300 мм муб эсвэл SpO2/FiO2 ≤ 264. 
    • Хөнгөн хэлбэрийн АЦДХШ (инвазив сэлгэцэлтэй үед): 4 ≤ OI < 8 эсвэл 5 ≤ OSI < 7.5  
    • Дунд зэргийн хүнд хэлбэрийн АЦДХШ (инвазив сэлгэцэлтэй үед): 8 ≤ OI < 16 эсвэл 7.5 ≤ OSI < 12.3  
    • Хүнд хэлбэрийн АЦДХШ (инвазив сэлгэцэлтэй үед): OI ≥ 16 эсвэл OSI ≥ 12.3  

Үжил

  • Том хүн – Халдварын сэжигтэй, халдвар нь
    батлагдсан тохиолдолд халдварын эсрэг дархлааны хариу урвалын зохицуулга алдагдсанаас үүсэх амин эрхтний үйл ажиллагааны алдагдалын шинжүүд болох:

    • Ухаан санаа муудах
    • Амьсгалахад түвэгтэй болох (давчдах) эсвэл амьсгалын тоо олшрох
    • Хүчилтөрөгчийн ханамж буурах
    • Шээсний гарц багасах
    • Зүрхний цохилтын тоо олшрох
    • Пульс сулрах, Даралт буурах
    • Мөчид хүйтэн болох эсвэл ,
    • Арьс эрээнтэх

Лабораторийн шинжилгээнд:

    • Коагулопати
    • Тромбоцитопени
    • Хүчилшил
    • Сүүний хүчил нэмэгдэх
    • Гипербилирубинеми
  • Хүүхэд – Халдварын сэжигтэй эсвэл халдвар нь батлагдсан ба ТҮХШ (SIRS)-ийн 2 ба түүнээс олон шинж илрэх. 

Үжлийн шок

  • Том хүн – Шингэнээр зүгшрүүлэх эмчилгээ хийсэн ч цусны даралт нэмэгдэж тогтворжихгүй байх бөгөөд АДД-ыг ≥ 65 мм м.у.б байлгах зорилгоор судас агшаах бэлдмэл хэрэглэх заалт гарч буй болон цусан дах сүүний хүчлийн хэмжээ > 2 ммоль/л байх.
  • Хүүхэд – Аливаа гипотензи   илэрсэн эсвэл дараах шинжүүдээс 2 –3 нь илрэх:
    • Ухаан санаа ↓
    • Зүрхний цохилтын тоо ↑↓ 
    • Хялгасан судасны эргэн дүүрэлт удаашрах (> 2 сек)
    • Судас тэлж, савалсан (bounding) лугшилт тэмтрэгдэх
    • Амьсгал олшрох
    • Арьс эрээнтэх эсвэл цусархаг тууралт илрэх
    • Лактат ↑
    • Шээсний гарц ↓
    • Биеийн температур ↑↓

 

Сэжигтэй тохиолдол

  • Амьсгалын цочмог хүнд халдвартай өвчтөн    учирсан тохиолдолд тухайн эмнэлзүйн байдлыг бүрэн тайлбарлах өөр шалтгаангүй хийгээд дараах асуултын аль нэгэнд тийм гэж хариулсан бол:
    • Шинж тэмдэг эхлэхээс өмнөх 14 хоногт халдвар гарсан улс орон уруу аялсан, оршин сууж байсан эсэх.
    • Шалтгаан тодорхойгүй амьсгалын цочмог хүнд халдвартай өвчтөнд эрүүл мэндийн тусламж үзүүлдэг газар ажилладаг эрүүл мэндийн ажилтан.
  • Ямар нэгэн амьсгалын цочмог халдварын эмнэлзүйн шинжүүд илэрсэн өвчтөн дараах асуултын аль нэгэнд тийм гэж хариулсан бол:
    • Өвчин эхлэхээс өмнөх 14 хоногт шинэ коронавирус (COVID-2019)-ийн халдварын магадлалтай эсвэл батлагдсан тохиолдолтой ойр хавьтал болсон
    • COVID-19 бүртгэгдсэн эмнэлэг, эрүүл мэндийн байгууллагад шинж тэмдэг эхлэхээс өмнөх 14 хоногт очсон, ажилласан, эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ авсан тохиолдол.

Батлагдсан тохиолдол

Коронавируст халдварын эмнэлзүйн шинж тэмдэг илэрсэн, эс илэрснээс үл хамааран лабораторийн шинжилгээгээр шинэ коронавирус COVID-2019 тодорхойлогдсон тохиолдол.

Амьсгалын Цочмог Хүнд Халдвар (АЦХХ, SARI)

Халуурсан өгүүлэмжтэй эсвэл хэмжихэд биеийн дулаан ≥ 38о С ба ханиалгаж буй Амьсгалын Цочмог Халдвар (АЦХ); өвчин сүүлийн 10 хоногийн дотор эхэлсэн, эмнэлэгт хэвтэх шаардлагатай. Халуурахгүй байх нь вирусийн халдварыг үгүйсгэхгүй.

Хавьтал

  • Халдвартай хүнд хамгаалах хувцас хэрэгсэлгүйгээр эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг үзүүлсэн эмч, эрүүл мэндийн ажилтан 
  • Нууц үеийн хугацаанд болон халдварын шинж тэмдэг илэрсэн үед өвчтөнтэй хамт байсан гэр бүлийн гишүүд, нэг өрөөнд байсан эсвэл хамт ажилладаг, сурдаг
  • Тээврийн хэрэгсэл дотор хамт зорчсон зорчигсод 
  • Халдварын голомттой бүс нутгийн өвчилсөн болон сэжигтэй иргэнтэй 14 хоногийн доторх хугацаанд хавьтал болсон.

Эрсдэлтэй бүлэг

  • Ахмад настан >65нас
  • Архаг хууч өвчинтэй
  • Зүрх судасны архаг өвчинтэй  
  • Уушгины архаг өвчинтэй 
  • Жирэмсэн эмэгтэй болон төрсний дараах 42 хоног
  • Хорт хавдартай 
  • Дархлаа ↓
  • Бодисын солилцооны хам шинжтэй 
  • Тамхи татдаг
  • Эрэгтэй > Эмэгтэй

Өвчтөнд тархвар судлалын дэлгэрэнгүй асуумж болон эмнэлзүйн бүрэн үзлэгийг хийж эмнэлзүйн анхан шатны шинжилгээ болон нарийвчилсан хавсарсан эмгэгийг тодруулах, ялган оношилгоонд шаардлагатай лаборатори, багажийн шинжилгээг цаг алдалгүй хийнэ.

Тархварзүйн асуумж

  • Өвчлөл гарсан бүс нутагт зорчсон эсэх
  • Халдвар авсан хүнтэй ойрын хавьтал байсан эсэх
  • Эрсдэлтэй бүс эсвэл ойр орчмын бүс нутгаас ирсэн халуурах, амьсгалын замын шинж тэмдэгтэй өвчтөнтэй ойр байсан эсэх
  • Гэр бүл, Ажил болон сургуулийн ойр орчимд халууралт амьсгалын замын халдварын шинж тэмдэгтэй хүн байсан эсэх.

Клиник эмнэлзүй

  • Халууралт болон АЦХ-н шинжүүд
  • Дээр дурдсан багажийн шинжилгээний шинжүүд илэрсэн
    • Рентгенд: Уушгины зураглал олшрох, Уушгины угийн сүүдэр өргөсөх
    • КТГ-д: Хоёр талын бүүдгэр сүүдэр, дэлбэн, уушгины коллапс, голомтот өөрчлөлт
    • Уушигны эхо: Завсрын эдийн хатгааны шинж болох В-шугам
  • Өвчний эхэн үед Лейкоцит, Лимфоцит хэвийн эсвэл бага зэрэг буурсан байж болно.

Вирусологийн шинжилгээ хийх заалт
Вирусологийн шинжилгээг дараах тохиолдолд ДЭМБ-ын лабораторийн сорьц цуглуулах түр зааврын дагуу шинжилгээний сорьцыг авч хийнэ.

  • Халууралт, ханиалга бүхий амьсгалын хүнд цочмог дутагдал илэрсэн,
    эмнэлэгт хэвтэх шаардлагатай, одоогийн эмнэлзүйн байдлыг тайлбарлах
    шалтгаан тодорхойгүй 
  • Мөн түүнчлэн дараах тохиолдлуудад вирусологийн шинжилгээг авч,
    сорьцыг зохих стандартын дагуу халдвар хамгаалал, аюулгүй байдлыг
    хангаж тээвэрлэнэ.

    • Өвчний шинж тэмдэг илрэхээс 14 хоногийн өмнө өвчлөл бүртгэгдсэн улс оронд зорчсон өгүүлэмжтэй
    • Халдвар бүхий бүс нутаг, өвчтөнийг эмчилж буй эмнэлгээс үл шалтгаалан амьсгалын хүнд хэлбэрийн халдвар бүхий өвчтөнтэй ажилласан эрүүл мэндийн байгууллагын ажилтанд зовиур илэрсэн
    • Оношилгоо, эмчилгээний зааврын дагуу эмчилгээг хийж буй өвчтөн, эмнэлзүйд гэнэт даамжран тодорхой шалтгаангүй амьсгалын дутагдлаар хүндэрсэн.

Нэг удаагийн шинжилгээгээр халдварыг бүрэн үгүйсгэхгүй бөгөөд биеийн байдал хүнд, хүндэрч байгаа хүнээс сорьцыг давтан авч хавсарсан халдвар, вирусийн халдварын дараах бактерийн халдвараар хүндэрсэн тохиолдлуудыг анхаарч үзэх шаардлагатай.

Сорьц авах

  • Амьсгалын дээд замаас  This triggers the tooltip
    • Хамар залгиурын арчдас
    • Ам залгиурын арчдас
    • Хамар залгиурыг угаалга, соруулга
  • Амьсгалын доод замаас
    • Цэр гарч буй тохиолдолд цэрийг
    • Амьсгалын аппаратанд буй тохиолдолд интубацийн гуурсан дундуур соруулж авсан цэрийг
    • Гуурсан хоолойн уян дурангийн гуурсан хоолойг угаасан шингэн бронхиол-альвеолын угаадсыг (лаваж)
    • Аутопсийн эдийг тус тус шинжилнэ.

Лабораторийн шинжилгээг 72 цагийн дотор хийнэ. Авсан арчдас, шинжилгээний дээжийг 4 °C хадгална.

Дараах тохиолдолд онош батлагдана.

  • Эерэг Real Time RT-PCR-Tests COVID-19
  • Нуклеин хүчлийг олшруулах (Оношлуур баталгаажуулах шатанд байгаа)
  • Эсрэг бие ийлдсэнд IgM, IgG -нь эхэн үед сөрөг байж болно. Дараа нь эерэг гарах ба халдварын хурц үетэй харьцуулахад эдгэрэлтийн үед ийлдсэнд 4 дахин ихсэж болно.

Өвчний эхлэл үед ач холбогдол багатай. Шинж тэмдэг илэрснээс хойш 7 хоногийн дараа эсрэг биеүүд илрэхгүй байж болно.

IgM IgG Тайлбар
Халдвар тээгч буюу нууц үедээ яваа байх магадлалтай 
+ + Ид халдвартай буюу өвчилсөн
+ Халдвартай ѳвчний эхэн үе
+ Өвчний хожуу үе болон урд ѳмнѳ нь халдварлагдаж байсныг илтгэнэ.

  • Амьсгалын дээд замын бусад вирусийн халдвараас ялган оношлох
  • Томуу, Ханиад шуухинаа болон Халдварт бус бусад өвчин Харшлын ринит, Васкулит, халдварын бус шалтгаант хатгалгаа өвчнөөс ялган оношлох
  • Эмнэлзүйн хувьд:

Ялган оношын үзүүлэлт

Эмнэлзүйн нь өвөрмөц бус, хувьсах чанартай явагдаж байгаа ба өвчний хүнд, хөнгөн явцаас хамааран шинж тэмдгүүд ялимгүй өөрчлөгдөнө !

Эрэмбэлэн ангилалт

Эрүүл мэндийн тусламжийн байгууллагуудын эхний контактын цэг дээр (ЯТТ г.м) АЦХХ-тай бүх өвчтөнийг эрэмбэлэн ангилж, ялган танина. Тодорхой нөхцөл байдлын үед АЦХХ-ын болзошгүй шалтгаан нь COVID-19 байж болох талаар авч үзнэ. 

Тусгаарлах

Амьсгалын эрхтний хүнд халдварын шинж бүхий сэжигтэй тохиолдолд халдварт өвчин тархсан бүс нутагт зорчсон өгүүлэмжтэй, өвчтэй хүнтэй хавьтал бүхий тохиолдлыг тодруулан өвчтөнийг тусгаарлана. Өвчтөнийг тусгаарласан өрөөнд халдвар хамгааллын өндөр дэглэмийн хүрээнд ганцаарчлан хэвтүүлэн эмчлэх, тухайн эрүүл мэндийн байгууллага нөхцөл бололцоо хүрэлцээгүй тохиолдолд ижил өвчин эмгэг бүхий өвчтөнтэй хамт хэвтүүлэн эмчлэх бөгөөд өвчтөнд тусламж үйлчилгээ үзүүлж буй хэрэгсэл тусдаа байна. 

Тээвэрлэх

Өвчтөний оношийг тодорхойлж, нотлох боломжгүй, шатлал ахиулан тусламж үзүүлэх шаардлагатай тохиолдолд дараагийн шатлалын эмнэлэгт шилжүүлэн оношилгоо, эмчилгээг үргэлжлүүлнэ. Өвчтөнийг тээвэрлэх боломжгүй үед төрөлжсөн мэргэшлийн эмч дуудаж үзүүлнэ. 

Эрүүл мэндийн байгууллагын ажилтны халдвар хамгааллын дэглэм

Өвчтөн болон өвчтөнд тусламж үзүүлэгч эрүүл мэндийн ажилтан халдвар хамгааллын дэглэм, хамгаалах хувцсыг өмсөж ажиллана. Амьсгалын эрхтний хүнд халдварын шинж бүхий сэжигтэй тохиолдолд болон халдвартай өвчтөн дараах дэглэмийг мөрдөнө.

    • Амны хаалт тогтмол хэрэглэх, ханиалгаж найтаах үедээ гараа бохирдуулахгүйгээр амаа дарах
    • Гараа тогтмол угаах
    • Халдвартай хог (нойтон алчуур, ариун цэврийн цаас) хаягдлыг тагтай,
      зориулалтын хогийн саванд хаях.

Өвчтөнийг эрэмбэлэн гэрээр эмчлэх эсэхийг шийдвэрлэх

Халдварын сэжигтэй болон дараах эмнэлзүй илэрсэн тохиолдолд гэрээр эмчилнэ.

  • Хөнгөн хэлбэр
    • Халуурах ≤38С
    • Ханиалгах
    • Бие сульдах
    • Хоолой хөндүүрлэх

Хөнгөн шинж тэмдэгтэй боловч дараах нөхцөлдүүдэд гэрээр эмчлэхгүй !

  • >60 нас, Жирэмсэн болон хүүхэд
  • Зүрх судас, уушиг, элэг, бөөрний архаг хууч өвчтэй
  • Сэтгэцийн эмгэгтэй
  • Дархлаа дарангуйлагдах эмгэгтэй болон дархлаа дарангуйлах эм хэрэглэж буй
  • Гэрээр халдвараас сэргийлэх дэглэмийг сахих боломжгүй
  • Ам бүл олон
  • Гэр бүлийн гишүүд дотор ахмад настан, архаг хууч өвтэй хүн, ≤5нас
  • Нийтийн байр, Оюутны байр

Эмчилгээ

  • Дэглэм 
  • Дэмжих эмчилгээ
    • Хордлого тайлах 
    • Дархлаа дэмжих  
    • Шинж тэмдгийн эмчилгээ  

Нянгийн халдвар хавсрах, эмнэлзүйд хүндэрвэл эмнэлэгт хэвтүүлэн эмчилнэ !

 

Одоогоор европын холбооны улсуудад mRNA-вакцин болон Вектор-Вакцинууд бүртгэгдээд байгаа ба бусад олон төрлийн вакцинууд судалгааны болон клиник туршилтынхаа шатанд явж байна.

  • Одоогоор олон улсад бүртгэгдсэн болон судлагдаж буй вакцинууд
  • Европын холбооны улсуудад бүртгэгдсэн вакцины дэлгэрэнгүй мэдээлэлүүд

 

COVID-19 Вакцины харьцуулалт

Вакцины төрөл Жишээ_ Бүрэлдэхүүн хэсэг Давуу тал Сул тал
Амьд вакцин
  • COVI-VAC (Codagenix)
  • Идэвхигүйжүүлсэн вирус
  • Вирусийн антигенийг ихээр агуулна
  • Хэсэгчлэн интранасал хэрэглэх боломжтой
  • Дархлаа тогтоох чадвар өндөр
  • Корона вирусын бусад төрөлтэй рекомбинац болж патоген шинж чанартай болох эрсдэлэй
  • Дархлаа дарангуйлагдсан үед хэрэглэх боломжгүй
Вектор вакцин
  • AZD1222(COVID-19 ВакцинaAstraZeneca) 
  • Gam-COVID-Vac („Sputnik V“) 
  • Ad5-nCoV (CanSino) 
  • Ad26.COV2.S (Janssen)
  • Рекомбинантлагдсан  зөөвөрлөгч вирус, түүний геномыг Spike protein-д кодолсон
  • Replicating (Амьд вакцин) эсвэл Not-Replicating (Үхүүлсэн вакцин)
  • Эбола вирусын вакцин дээр хийгдсэн судалгааны туршлага
  • Үр дүнтэй дархлааны хариу урвал/Дархлаа тогтоох чадвар өндөр
  • Хэсэгчлэн интранасал хэрэглэх боломжтой
  • Вектор дархлаа
  • Дархлаа дарангуйлагдсан үед хэрэглэх боломжгүй

  • Үхүүлсэн вакцин

Вакцины төрөл Жишээ Бүрэлдэхүүн хэсэг Давуу тал Сул тал
Идэвхигүйжүүлсэн вакцин
  • BBIBP-CorV (Sinopharm) 
  • WIBPavaccinea(Sinopharm) 
  • CoronaVac (Sinovac)
  • Covaxin (Bharat Biotech)
Идэвхигүйжүүлсэн вирус ± Adjuvans
  • Хүрээлэн байгаа орчин,
    вакцинжигч амьтан болон хүнд аюулгүй.
  • Батлагдсан найдвартай арга
  • Тогтвортой байдал
  • Вирусийн антигенийг ихээр агуулна
  • Дархлаа буруу тогтох эрсдэлтэй
Subunit-Вакцин 
  • EpiVacCorona („Vector“ Institut)  
  • NVX-CoV2373 (Novavax)
Ген технологын аргаар боловсруулсан антиген ±Adjuvans
  • Хүрээлэн байгаа орчин,
    вакцинжигч амьтан болон хүнд аюулгүй.
  • Батлагдсан  арга
  • Хязгаарлагдмал үр нөлөөнөөс үүдэлтэй +Adjuvans
  • Антигены бүтцийн бага зэргийн өөрчлөлт, ялангуяа жижиг уургууд дээр

  • Нуклейн хүчлийн вакцин

Вакцины төрөл Жишээ Бүрэлдэхүүн хэсэг Давуу тал_ Сул тал
RNAaВакцин
  • BNT162b2 (Comirnaty® – BioNTech/Pfizer)
  • mRNA-1273 (COVID-19 Vaccine Moderna)
  • CVnCoV (CureVac)
Бай антигенд зориулан кодолсон mRNA, ихэнхдээ Lipidnano бүрхүүлтэй байдаг
  • Хүрээлэн байгаа орчин,
    вакцинжигч амьтан болон хүнд аюулгүй.
  • Одоогоор хамгийн сайн судлагдсан вакцин
  • Төрөлхийн дархлааг идэвхижүүлж дархлааны хариу урвалыг өдөөнө
  • Клиник судалгаа хангалттай байхгүй
  • DNA Вакцинтай харьцуулахад тогтворгүй, зарим талаараа хадгалахад төвөгтэй
DNA Вакцин
  • INO-4800 (INOVIO Pharmaceuticals)
Плазмид Promoter – Region ба Spike protein-д чиглэсэн ген
  • Хүрээлэн байгаа орчин,
    вакцинжигч амьтан болон хүнд аюулгүй.
  • Өндөр тогтвортой байдал
  • Клиник судалгаа байхгүй
  • Тарихад төвөгтэй
  • Дархлаа тогтоох чадвар сул
  • Геномд холбогдох боломжтой

  • Европын холбооны болон манай улсад бүртгэгдсэн вакцинуудын дэлгэрэнгүй мэдээлэл

Вакцин Вакцины төрөл Зөвшөөрөл Хэрэглэхаарга Судалгааны үр дүн
BioNTech/Pfizer:

BNT162b2 (Comirnaty® / Tozinameran

Үр нөлөө – 95%

Нуклейнхүчилд суурилсан
  • 16 наснаас дээш
  • Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага болон 50 гаруй улсад одоогоор хүлээн зөвшөөрөгдөөд байгаа
  • 2021.12.21-нд анх Европын холбоонд бүртгэгдсэн
  • i.m.
  • 21-42 хоногын зайтай 2 удаагын тунг тарина
  • Хадгалалт -70°C 
  • Клиник туршилтын 1 болон 2-р шатны үр дүн нийтлэгдсэн 
  • Клиник туршилтын 3-р үе шатны дүгнэлт гарсан ба цааш үргэлжилж байгаа 
Moderna:

mRNA-1273 (COVID-19 Vaccine Moderna

Үр нөлөө – 94%

Нуклейнхүчилд суурилсан
  • 18 наснаас дээш
  • Дэлхийн 30 гаран улсад бүртгэгдээд байгаа
  • i.m.
  • 28-42 хоногын зайтай 2 удаагын тунг тарина
  • Хадгалалт -20°C, ≤30 өдөр энгийн хөргөгчид хадгалж болно
  • Клиник туршилтын 1 болон 2-р шатны үр дүн нийтлэгдсэн  
  • Клиник туршилтын 3-р үе шатны дүгнэлт нийтлэгдсэн  
AstraZeneca:

AZD1222 (COVID-19 Vaccine AstraZeneca)   

Үр нөлөө – 70%

Вектор вакцин
  • 18 наснаас дээш
  • Дэлхийн 40 гаруй улсад бүртгэгдээд байгаа
  • Энэтхэгт Covishield нэрээр үйлдвэрлэгдэж хэрэглэгдэж байна
  • i.m.
  • 9-12 долоо хоногын зайтай 2 удаагын тунг тарина
  • Энгийн хөргөгчид хадгална.
  • Клиник 1,2 болон 3-р туршилтын завсрын үнэлгээ нийтлэгдсэн 

2021 оны 2-р сарын байдлаар

 

Сэжигтэй болон батлагдсан тохиолдлуудыг тодорхой бэлтгэгдсэн тусгаарлах өрөөнд тусгаарлан эмчлэх бөгөөд харин батлагдсан тохиолдлуудыг нэг өрөөнд хамтад нь тусгаарлан эмчилнэ.

  • Өвчтөний нөхцөл байдлаас хамааран дараах шинжилгээг хийнэ.
    • Цусны шинжилгээ
    • Шээсний шинжилгээ
    • CRP
    • Биохими (Элэгний үйл ажиллагаа, Зүрхний ферментүүд, Бөөрний үйл ажиллагаа)
    • Цусны бүлэгнэлт
    • Артерийн хийн шинжилгээ
    • Цээжний рентген
    • Цитокин (Боломжтой бол)
  • Хэвтрийн дэглэмээр, хоол тэжээл болон ус эрдсийн тэнцвэртэй байдлыг хангаж амин үзүүлэлтүүдийг тогтмол цагт хянана.
  • Шаардлагатай тохиолдолд хүчилтөрөгч эмчилгээ
    Устөрөгч болон хүчилтөрөгчийн хийн холимгоор амьсгалуулах (H2 / O2: 66,6% / 33,3%).

Өнөөг хүртэл батлагдсан үр дүнтэй эмчилгээ байхгүй байна. Доорх эмчилгээнүүд зарим тохиолдолд үр дүнтэй нь ажиглагдсан.

Вирусийн эсрэг эмчилгээ

  • Одоогоор батлагдсан бэлдмэл байхгүй
  • Утлага хийх 
  • Lopinavir/Ritonavir   
  • Ribavirin   
  • Favipiravir
  • Remdesivir
  • Baloxavirmarboxil
  • Chloroquinphosphat   
  • Umifenovir  
  • Tocilizumab 
Гаж нөлөө, эсрэг заалтыг анхаарах !!!

Антибиотик эмчилгээ [br]Хөнгөн хэлбэрийн вирусийн халдварын үед зайлсхийх хэрэгтэй. Нэн ялангуяа өргөн хүрээний антибиотикуудаас. Уушигны үрэвсэлтэй тохиолдолд антибиотик эмчилгээг хийхийг зөвлөж байна.

  • Үүсгэгчийн хувьд томуугийн вирусийн халдварын дараагаар зонхилон Pneumococcus, Staphylococcus, Haemophilus influenzae зэрэг бактерийн халдварууд тохиолдоно.
  • Амьсгалын доод замын эмгэгийн даамжирсан шинж бүхий хүнд хэлбэрийн томуугийн үед антибиотик эмчилгээг вирусийн эсрэг бэлдмэлтэй хавсран хэрэглэнэ.
  • Амьсгалын эрхтний архаг хууч өвчтэй  хүнд гарааны антибиотик эмчилгээг хавсран аль болох эрт хэрэглэх нь илүү үр дүнтэй.
  • Шинжилгээнд:
    • >CRP 100 мг/дл
    • Прокальциотонин >0.5 нэгж (BRAHMS-PCT) байх нь бактерийн халдвартай хавсарсныг илтгэнэ.

Дархлаа дэмжих эмчилгээ[br]Тухайн үеийн сонголтоор эмнэлзүйн шинж тэмдэг, өвчний явцаас хамааран хийж болно.

Хүндэвтэр, нэн хүнд халдварын үеийн эмчилгээ
COVID-19-ын үед эмнэлзүйн байдал хурдан зуур хүндэрч энэ нь амьсгалын тогтолцооны үйл ажиллагааны дутагдал, хүчилтөрөгчийн өлсгөлөн, АЦХХ, АЦДХШ хэлбэрээр илрэх нь олонтой.

  • Амьсгалын Цочмог Хүнд Халдвар (АЦХХ), амьсгалын дистресс, гипоксеми эсвэл шоктой өвчтөнд нэмэлт хүчилтөрөгч эмчилгээг нэн даруй өгч эхэлнэ.
    • Хүчилтөрөгч эмчилгээ 
    • Хүүхэд: Яаралтай шинжтэй  хүүхдийг сэхээн амьдруулах явцад SpO2 ≥ 94% түвшинд хүргэхийн тулд хүчилтөрөгч эмчилгээ хийх хэрэгтэй бөгөөд бусад тохиолдолд SpO2 ≥ 90% түвшинд байлгахыг зорих.
  • АЦХХ-тай өвчтөнд шокийн шинж илрээгүй бол шингэний менежментийг уламжлалт аргаар хийнэ. 
  • АЦХХ-ын шалтгаан байж болох бүх үүсгэгчийн эсрэг өргөн хүрээний антибиотик хэрэглэнэ
    • Коронавирусийн халдварын сэжигтэй болов ч үжил хавсарсан нь тогтоогдсон бол түүнээс хойш 1 цагийн дотор тохирох антибиотикийг эхэлнэ.
    • Өргөн хүрээний антибиотикийг сонгох нь эмнэлзүйн онош  тухайн бүс нутгийн тархварзүйн онцлог болон халдварын нөхцөл байдал, эмчилгээний удирдамж зэрэгт үндэслэнэ.
    • Өргөн хүрээний эмчилгээнд тухайн газар, бүс нутагт эргэлтэнд байгаа томуугийн үүсгэгчид чиглэсэн нейраминидазын ингибитор багтана.
    • Өргөн хүрээний эмчилгээг аажим бууруулан зогсоохдоо микробиологи ба эмнэлзүйн дүн шинжилгээнд үндэслэх нь зүйтэй.
  • Вирусийн шалтгаант уушгины үрэвсэл эсвэл АЦДХШ-ийн эмчилгээнд системийн кортикостеройдыг хэвшмэл байдлаар хэрэглэхээс зайлсхийх.
    • Дексаметазон нь зарим хүнд хэлбэрийн COVID-19 халдварын үед нас баралтыг бууруулж байсан нь судалгаанаас ажиглагдсан. 
  • АЦХХ-тай өвчтөнүүдийн эмнэлзүйн байдал дордож байгаа эсэхийг  сайтар хянаж, шаардлагатай дэмжих эмчилгээ ба ажилбаруудыг нэн даруй авч хэрэгжүүлэх.

Дэмжих эмчилгээний олон хэлбэрүүдийг үр дүнтэй, аюулгүй байдлаар, цаг алдалгүй авч хэрэгжүүлэх нь COVID-19-ийн халдварын хүндэрсэн тохиолдлын эмчилгээний гол цөм суурь юм.

  • Хүнд амь тэнссэн үеийн менежментэд тухайн өвчтөний суурь өвчин эмгэг, хавсарсан нөхцөл байдлыг ойлгож тусгах нь туйлын чухал. Өвчтөн ба түүний гэр бүлтэй аль болох эрт, зөв харилцаа үүсгэж тогтоох. 

Шалгуур

  • 3-с дээш хоног халуураагүй
  • Амьсгалын замын цочмог халдварын шинж тэмдгүүд арилсан
  • Уушгины сүүдэржилт, голомтот нэвчдэс үрэвслийн шинжүүд арилсан эсэх нь шинжилгээгээр батлагдсан
  • 24 цагийн зайтай 2 удаагийн PCR шинжилгээгээр сөрөг гарсан

Дээрх бүх шаардлагыг хангасан тохиолдолд өвчтөн эмнэлгээс гарч болно.

Санамж

  • Эмчилсэн эмнэлэг болон эмнэлгээс гарсны дараа эмчилсэн эмч, эмнэлэг хоорондоо харилцан холбоотой ажиллана
  • Өвчтөн 14 хоног гэрийн хорионд амны хаалт зүүж байна.
  • 2 болон 4 долоо хоногийн дараа эмчийн үзлэгт орох

U07 – Шалтгаан нь тодорхой бус ба одоогоор эцэслэн код өгөгдөөгүй байгаа өвчнүүд.

U07.1 – COVID-19 (Corona virus disease 2019, Корона вирусийн өвчин – 2019)

A1

Ойролцоо сэдвүүд:

Вакцин (Vaccine)
Гепатит А & E (Hepatitis A & E)
Сүрьеэ судлал (Tuberculosis)
Антибиотикууд (Antibiotics)
Donation1
Шинэ нийтлэл, контентын мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллийг доор оруулаад илгээхийг дарна уу !

Хамтран ажиллах

Цааш унших

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно !

Бид үнэ цэнтэй мэдээллийг та бүхэндээ үнэгүй хүргээд даруй 3 жилийн нүүрийг үзжээ. Энэхүү хугацаанд биднээс оюуны болон санхүүгийн зардал ихээр шаардагдаж байлаа.

Өдөрт дунджаар 400-500 орчим эмч, эрүүл мэндийг салбарын мэргэжилтнүүд манай платформоор үйлчлүүлж байна. Эрүүл мэндийн салбарт бидний мэргэжлийн өндөр түвшний мэдлэг мэдээллийг тогтмол хүргэж, улам өргөжин тэлэх үйлсэд таны тусламж, хандив бидэнд хэрэгтэй байна.

Таны өгч буй хандив бидний цаашдын үйл ажиллагаанд үнэ цэнтэй ба ирээдүйнхээ төлөө хөрөнгө оруулж буй танд маш их баярлалаа !