Нүдний анатоми, гистологи (Eye anatomy & histology)
Энхбат Номлуун

Энхбат Номлуун

Сүүлийн шинэчлэл:

Анатомийн хувьд авч үзвэл нүдний гадаад хэсэг нь гурван давхаргад хуваагдах бөгөөд үүнд фиброзон давхарга (эвэрлэг, хатуу бүрхүүл), судаслаг давхарга (жинхэнэ судсан бүрхүүл, хүүхэн хараа, сормослог бие) болон мэдрэлийн давхарга (торлог) багтана. Түүнчлэн нүдийг урд хэсэг (болор болон өмнө талд байрлах бусад бүтцүүд) ба хойд хэсэг (шилэнцэр биеийн шингэн болон торлог) гэж авч үзэж болно.

Нүд нь хос эрхтэн бөгөөд харааны үүрэгтэй мэдрэхүйн эрхтэн юм.

  • Ухархайн яс дотор байрлана.
  • Бөөрөнхий хэлбэртэй.
  • Жин: 7 грамм

Хэмжээ

  • Дагуу тэнхлэг – 24мм
  • Хэвтээ тэнхлэг – 23.6мм
  • Босоо тэнхлэг – 23.3мм тус тус байна.

Болор нь хүүхэн хараа болон шилэнцэр хооронд, сормослог биетэй холбоотой шандаснаас зүүгдэж байрладаг. Нүдний урд хэсгийг мөн урд хорго (эвэрлэгээс хүүхэн хараа хүртэл) болон хойд хорго (хүүхэн хараанаас болор хүртэл) хэмээн хуваах ба эдгээр хоргууд нь нүдний дотоод шингэнээр дүүрсэн байна.

Үйл ажиллагааны хувьд нүдийг гэрэл ойлгодог болон гэрэл хугалдаг гэж ангилж болно. Харааны зам нь 1-р нейрон болох торлог давхаргын савханцар, лонхонцор эсүүдээр эхлэх ба эдгээр эсүүд нь харагдах дүрсийг мэдрэлийн дохио болгон хувиргаж энэ нь цааш тархи руу дамжина. Гэрэл хугалагч бүтцүүдэд эвэрлэг, болор, нүдний дотоод шингэн болон шилэнцэр багтах бөгөөд эдгээр нь гэрлийг торлогийн хойд хэсэг рүү чиглүүлэн хугална.

Нүд нь артерийн цусан хангамжаа нүдний артерийн салаанаас авах бөгөөд нүдний вен рүү цутгана. Мэдрэлжүүлэлтийн тухайд, гавал тархины хос мэдрэлээс харааны (гавал тархины 2-р хос мэдрэл) болон нүд хөдөлгөгч мэдрэл (гавал тархины 3, 4, 6-р хос мэдрэл) мэдрэлжүүлдэг бол аккомодацийг ургал мэдрэлийн тогтолцооны ширхгүүд мэдрэлжүүлэлтээр хангана. Нүдний алим нь гавлын ухархайн яс дотор байрлах бөгөөд энд хэд хэдэн мэдрэл болон судас нээгддэг.

Харааны нэмэлт бүтцүүдэд нулимсны булчирхай болон зовхи хамаарна. Нулимсны булчирхай нь нулимс ялгаруулах ба энэхүү шингэн нь үрэлтийг багасгаж, нүдийг цэвэрлэх үүрэгтэй байдаг бол зовхи нь хэт их гэрэл, хуурайшилт болон бусад гадны биетээс нүдийг хамгаалж байдаг. Ургийн хөгжлийн 3-10-р долоо хоногийн хооронд нүд болон харааны нэмэлт бүтцүүдийн хөгжил эхэлдэг. Нүдний гадна булчингууд нь нүдний алимыг ухархайн ястай холбох бөгөөд зовхины хөдөлгөөнийг ч мөн хянах үүрэгтэй байдаг.

Давхаргууд

  • Фиброзон давхарга (Tunica fibrosa bulbi)
    • Эвэрлэг (Cornea)
    • Хатуу бүрхүүл (Sclera)
  • Судаслаг давхарга (Tunica vasculosa bulbi)
    • Жинхэнэ судсан бүрхүүл (Choroidea)
    • Хүүхэн хараа (Pupilla)
    • Сормослог бие (Corpus ciliare)
  • Мэдрэлийн давхарга (Tunica interna bulbi)
    • Гэрэл үл мэдрэх хэсэг (Pars caeca retinae)
    • Гэрэл мэдрэх хэсэг (Pars optica retinae)

1. Фиброзон давхарга (Гадна бүрхүүл, Tunica fibrosa bulbi)

  • Нүдний алимын хамгийн гадна талын фиброзон эдэн бүрхүүл нь тунгалаг чанартай ба эвэрлэг болон склер буюу хатуу бүрхүүл гэсэн хоёр бүтцээс тогтоно.
  • Энэхүү хоёр бүтэц нь хамтдаа хамгаалалтын бүрхүүл болж өгөх бөгөөд нүдний алимын хэлбэрийг хадгалахад тусалдаг.
  • Гадаад орчны гэрэл эвэрлэгээр нэвтрэн орох ба эвэрлэг нь нүдний бүтцүүдээс гэрлийг хамгийн их хугалдаг орчин болж өгдөг.
  • Харин склерээс нүдний гадна булчингууд бэхлэгдэнэ.

Бүтэц Онцлог Үүрэг, үйл ажиллагаа
Эвэрлэг (Cornea)
  • Урд хэсгийн тунгалаг хэсэг
  • Судасжилт үгүй, тиймээс нүдний дотоод шингэнээр дамжуулан шим тэжээлээ авдаг.
  • Инсулин үл хамааралт GLUT1 транспортеруудтай.
  • Гэрлийг хугалах нүдний оптик хүчний хамгийн том хэсэг болж өгнө.
  • Эвэрлэгийн рефлекс: нүдний мэдрэлийн (гавал тархины 5-р хос мэдрэл) өгсөх салаагаар дамжина. Зовхины цагираг булчин нь (уруудах ширхгээр) нүүрний мэдрэлээр (гавал тархины 7-р хос мэдрэл) мэдрэлжүүлэгдэнэ.
Склер буюу хатуу бүрхүүл (Sclera)
  • Хойд хэсэгт байрлах ба гэрэл нэвтрүүлдэггүй шинж чанартай. Фиброзон эдээс тогтоно.
  • Харааны мэдрэлийг агуулна.
  • Нүдийг хамгаалах
  • Нүдний алимны хэлбэрийг хадгалах
  • Нүдний гадны булчингууд бэхлэгдэнэ.
Эписклер
  • Склерийн гадна бүрхүүл
  • Судас агуулна.
  • Нүдийг хамгаалах
  • Нүдний алимын хэлбэрийг хадгалах

Эвэрлэгийн давхарга (урдаас хойд руу нь нэрлэв)

  • Эвэрлэгийн эпитель (Epithelium corneae): олон давхар, хавтгай, кератинждэггүй эпитель
  • Боумений мембран (Lamina limitans anterior): коллаген ширхэг, эст бүтэц үгүй
  • Жинхэнэ эд (Substantia propria): коллаген ширхэг, фибробласт, протеогликан, ус
  • Давхар давхарга: нимгэн, коллаген ширхэг
  • Десцементийн мембран (Lamina limitans posterior): эвэрлэгийн эндотелийн суурин мембран
  • Эндотель (Endothelium corneae): нэг давхар хавтгай хучуур эс

Хатуу бүрхүүл буюу склер нь дөрвөн давхаргаас тогтоно (гаднаас дотогш чиглэв)

  • Эписклер (Lamina episcleralis): нягт, фиброзон эдийн нимгэн давхарга
  • Строма (Lamina propria): өөр өөр чиглэлтэй коллаген, фибробласт, эластик ширхэг, протеогликан
  • Фуска ялтас (Lamina fusca): пигментжсэн эс болон коллаген ширхгүүд
  • Эндотель (Endothelium): нэг давхар эндотель эсүүд

2. Судаслаг давхарга (Дунд бүрхүүл, Tunica vasculosa bulbi):

  • Өөртөө пигмент агуулсан нүдний судсан давхарга
    • Хүүхэн хараа (Iris, Pupilla)
    • Сормослог бие (Corpus ciliare)
    • Жинхэнэ судас бүрхүүл (Choroidea) гэсэн хэсгүүдээс тогтоно.

Бүтэц Онцлог Үүрэг, үйл ажиллагаа
Солонгон бүрхүүл (Iris)
  • Пигмент агуулсан мембран бөгөөд төв хэсэгтээ нээгдэнэ. Үүнийг нь хүүхэн хараа гэж нэрлэх ба гэрлийн нөлөөнд өөрийн хэмжээг тохируулж хариу үйлдэл үзүүлнэ.
  • Цацраг ба цагираг булчингийн ширхгүүдтэй.
    • Хүүхэн хараа өргөсгөгч булчин
      • Цацраг булчингийн ширхгүүд
      • Симпатик идэвхижил → өргөсөх → мидриазис буюу хүүхэн хараа тэлэх
    • Хүүхэн хараа нарийсгагч булчин
      • Цагираг булчингийн ширхгүүд
      • Парасимпатик идэвхижил → агших → миозис буюу хүүхэн хараа нарийсах
  • Торлогт очих гэрлийн хэмжээг тохируулах
  • Нүдний өнгийг тодорхойлох
  • Хүлээн авуурууд:
    • α1 адренэрг хүлээн авуурын идэвхижил → хүүхэн хараа өргөсгөгч булчин тэлэх
    • M3 хүлээн авуурын идэвхижил → хүүхэн хараа нарийсгагч булчин агших
Сормослог бие (Corpus ciliare)
  • Хүүхэн харааны хойно байрлана.
  • Сормослог цагираг, сэртэн агуулсан эпитель болон булчингаас тогтоно.
  • Сормослогийн эпитель:
    • Гадна бүрхүүл: пигмент агуулсан
    • Дотор бүрхүүл: пигмент агуулаагүй
  • Сормослогийн сэртэнгүүд: болорын заагийг хүрээлэх ширхгүүд бөгөөд суспенсор холбоосуудыг бүрдүүлнэ.
  • Сормослогийн булчин
    • Гөлгөр булчингийн эсүүдээс тогтоно.
    • Нүд хөдөлгөгч мэдрэлээс (гавал тархины 3-р хос мэдрэл) салаалсан парасимпатик ширхгүүдээр мэдрэлжүүлэгдэнэ.
  • Аккомодаци: болорын гүдийх дасан зохицол бөгөөд үүнтэй холбоотойгоор янз бүрийн зайд орших дүрс дээр төвлөрч харах рефракцийн хүчийг бүрдүүлж өгнө.
  • Нүдний дотоод шингэнийг ялгаруулна.
  • Болорыг өөрөөсөө тогтооно.
Жинхэнэ судсан бүрхүүл (Choroidea)
  • Пигменттэй стром болон цусны судасны нягт сүлжээсийг бүрдүүлнэ.
  • Торлог давхаргыг шим тэжээлээр хангана.

Солонгон бүрхүүлийн давхарга

Солонгон бүрхүүлийн урд хэсэгт хамгийн ихээр нягтран орших меланоцит эс нь нүдний өнгийг анхдагчаар тодорхойлж байдаг. Харин солонгон бүрхүүлийн строма хэсэгт хамгийн бага тоогоор байрлана.

  • Урд хэсгийн давхарга: фибробластын сүлжээ бөгөөд меланоцит эсийн давхаргатай хамт байрлана.
  • Строма: M. sphincter pupillae, коллагенжсэн матрикс доторх фибробласт болон меланоцит юм.
  • Хойд хэсгийн давхарга: ташуу, пигментжсэн эпитель

3. Мэдрэлийн давхарга (Дотор бүрхүүл, Tunica interna bulbi): Торлог (Retina)

  • Макро анатомийн талаас авч үзвэл торлогийн хамгийн чухал бүтэц нь харааны мэдрэл (discus n.optici) болон шар толбо (macula/lutea) юм.
  • Микро анатомийн түвшинд авч үзвэл гэрлийн дохиог хүлээж аваад тархи руу мэдрэлийн дохио болгон дамжуулдаг мэдрэлийн эсүүдээс тогтдог.

Бүтэц Онцлог Үүрэг, үйл ажиллагаа
Харааны диск
  • Аксон болон ганглион эсүүдээс тогтох бөгөөд нүднээс гадагшлаад харааны мэдрэл болон үргэлжилнэ.
  • Төв хонхорын (Fovea centralis) дотно талд байрлана.
  • Гэрлийн хүлээн авуур (фоторецептор) байхгүй тул гэрэлд мэдрэг бус (үүнийг физиологийн скотома гэх ба өөрөөр сохор цэг гэнэ) байна.
  • Харааны “cup”-ийг агуулна.
    • Харааны дискийн төвд байрлах аяга мэт хонхор бүтэц
    • Торлогийн судсуудын хөндлөн гарах хэсэг
  • Нүднээс гадагшлах ганглион эсийн аксонуудын гарц болно.
Шар толбо (macula/lutea)
  • Харааны дискийн гадна талд орших зууван хэлбэртэй шар цэг бөгөөд торлогийн хойд ханын төвтэй ойр оршино.
  • Цусны судасгүй.
  • Төв хонхорыг агуулна.
    • Шар толбоны төвдөө хонхойсон хэсэг юм (foveola).
    • Лонхонцор эсүүдийн хамгийн их нягтарсан хэсэг бөгөөд энэ эс бүр нь ганцхан ганглион эстэй холбогдсон байна.
  • Хамгийн хурц харааны цэг (100% харааны чадал)

Гол агуулгыг (ангилал, оношилгоо, эмчилгээ, тавилан г.м) цааш уншихын тулд та гишүүнчлэлийн эрх авах шаардлагатай. Хэрэв та хүчинтэй гишүүнчлэлийн эрхтэй бол нэвтэрч үзнэ үү !

Ойролцоо сэдвүүд:

Мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллээ оруулаад илгээхийг дарна уу !
Мэдээлэл тогтмол авахыг хүсвэл өөрийн мэдээллээ оруулаад илгээхийг дарна уу !
Play Video

Энэхүү платформ нь энгийн иргэдэд зориулагдаагүй зөвхөн анагаах ухааны салбарын мэргэжилтнүүдэд зориулагдсан болно. Дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхийг хориглоно ! Дур мэдэн хийсэн үйлдлээс гарах үр дагаврыг бид хариуцахгүй.

Бид күүки буюу үйлдлийг бүртгэх технологи ашиглан тодорхой төрлийн мэдээллийг хадгалах ба энэ нь үйлчилгээг сайжруулах, түүнд дүн шинжилгээ хийх зорилготой юм. Таны мэдээлэл бусдад дамжуулагдахгүй.