Certain lower respiratory tract diseases
Энэ бүлэг нь гадаад орчин ба амьсгалын төгсгөлийн нэгжийг холбодог агаарын замын өвчнийг хэлнэ. Уушги доторх агаарын замыг гурван үндсэн бүлэгт хуваана; амьсгуурс, мембрант бронхиол ба амьсгалын бронхиол/хийн солилцооны суваг.
Тодорхойлолт
Уйланхайт фиброз (CF) нь давсны агууламж өндөртэй хөлс ба зуурамтгай чанар нь хэвийн бус салс ялгарахаар илэрдэг генетикийн эмгэг юм. Өвчин нь архаг бөгөөд ерөнхийдөө даамжирдаг, ихэвчлэн бага насны эхэн үед, заримдаа төрөхөд (зунгагаар түгжрэх) эхэлнэ. Бараг аль ч дотоод эрхтэн хамрагдаж болох боловч гол илрэлүүд нь амьсгалын эрхтэн (архаг бронхит), нойр булчирхай (нойр булчирхайн дутагдал, өсвөр насны чихрийн шижин ба заримдаа панкреатит), харин илүү ховор гэдэс (өтгөн хатуурч бөглөрөх) буюу элэгт (цирроз) хамаарна. Ердийн эхний шинж тэмдэг ба шинжид уушгины удаан үргэлжлэх халдвар, нойр булчирхайн дутагдал ба хөлсөн дэх хлоридын түвшин ихсэх зэрэг багтана. Гэсэн хэдий ч олон өвчтөнд хөнгөн буюу хэвшинжит бус шинж тэмдэг илэрдэг тул ердийн шинжүүдээс цөөн хэд нь л илэрсэн ч эмч нар CF байж болзошгүйг анхаарах ёстой. Уйланхайт фиброзыг оношлохын тулд хоёр шалгуур; дор хаяж нэг эрхтэн тогтолцоонд CF-тэй тохирох эмнэлзүйн шинж тэмдэг ба уйланхайт фиброзын мембран дамжуулалтын зохицуулагчийн (CFTR) үйл ажиллагааны алдагдлын нотолгоо хоёулаа хангагдсан байх ёстой.
Cystic fibrosis (CF) is a genetic disorder characterised by the production of sweat with a high salt content and mucus secretions with an abnormal viscosity. The disease is chronic and generally progressive, with onset usually occurring during early childhood or, occasionally, at birth (meconium ileus). Virtually any internal organ may be involved but the principle manifestations concern the breathing apparatus (chronic bronchitis), pancreas (pancreatic insufficiency, adolescent diabetes and occasionally pancreatitis) and, more rarely, the intestine (stercoral obstruction) or liver (cirrhosis). The usual presenting symptoms and signs include persistent pulmonary infection, pancreatic insufficiency, and elevated sweat chloride levels. However, many patients demonstrate mild or atypical symptoms, and clinicians should remain alert to the possibility of CF even when only a few of the usual features are present. Both criteria; clinical symptoms consistent with CF in at least one organ system and evidence of cystic fibrosis transmembrane conductance regulator (CFTR) dysfunction must be met to diagnose cystic fibrosis.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Уйланхайт фиброз нь цагаан арьст хүүхдүүдийн дунд хамгийн түгээмэл генетикийн эмгэг юм. Энэ нь CFTR уургийн өөрчлөлтөөр тодорхойлогддог бөгөөд энэ уургийн хамгийн сайн баримтжуулсан үүрэг нь мембран дамжсан ус-электролитын урсгалыг зохицуулах явдал юм. Уургийн өөрчлөлт нь гадаад шүүрлийн ялгадсын шинж чанарыг өөрчилнө. Хучуур эсийн мембранд үйл ажиллагаатай CFTR байхгүй байх нь давсны агууламж өндөртэй хөлс (хипонатремийн усгүйжилтийн эрсдэлтэй холбоотой) ба зуурамтгай чанар нь хэвийн бус салс (зогсонги байдал, бөглөрөл ба гуурсан хоолойн халдварт хүргэдэг) ялгарахад хүргэнэ. Уйланхайт фиброзын өвчлөл хүн амын бүлгүүдийн хооронд ялгаатай: энэ байдал Европ ба Хойд Америкийн цагаан арьст хүн амаас Ази ба Африкийн хүн амд хамаагүй цөөн тохиолддог бөгөөд улс бүрийн дотор ч ялгаатай. Европ дахь тархалт яг тодорхойгүй боловч 1/8,000-аас 1/10,000 хүн гэж тооцдог. Өвчин нь архаг бөгөөд ерөнхийдөө даамжирдаг, ихэвчлэн бага насны эхэн үед, заримдаа төрөхөд (зунгагаар түгжрэх) эхэлнэ. Бараг аль ч дотоод эрхтэн хамрагдаж болох боловч гол илрэлүүд нь амьсгалын эрхтэн (архаг бронхит), нойр булчирхай (нойр булчирхайн дутагдал, өсвөр насны чихрийн шижин ба заримдаа панкреатит), харин илүү ховор гэдэс (өтгөн хатуурч бөглөрөх) буюу элэгт (цирроз) хамаарна. Уйланхайт фиброзын хамгийн түгээмэл хэлбэр нь амьсгалын шинж тэмдэг, хоол боловсруулах эрхтний асуудал (стеаторей ба/буюу өтгөн хатах) ба өндөр-жингийн өсөлтийн гажигтай холбоотой. Нас баралт ба өвчлөл нь гуурсан хоолой-уушгины гэмтлийн хэмжээнээс хамаарна. Эрэгтэйн үргүйдэл байнга илэрдэг шинж юм. Ихэвчлэн зөвхөн хөнгөн буюу нэг шинж тэмдэгтэй хожуу эхэлсэн хэлбэрүүд мөн бүртгэгдсэн. Уйланхайт фиброз нь CFTR генийн (7-р хромосом) мутациас үүдэлтэй, нэг генийн аутосомын рецессив өвчин юм. 1250-аас дээш мутаци бүртгэгдсэн. Бүх тохиолдлын бараг 70% нь delta F580 аллелиас үүдэлтэй бөгөөд бусад 30 мутаци тохиолдлын нэмэлт 20%-ийг эзэлнэ. Генотип ба фенотипийн хооронд тодорхой хамаарал байхгүй. Аллелийн олон янз байдал ба нэг генд олон мутаци тохиолдохоос гадна орчин ба өвчнийг өөрчлөгч генүүд зэрэг бусад олон хүчин зүйл фенотипт нөлөөлж болно. Оношийг хөлсний сорилын үр дүнд (хлоридын агууламж 60 mmol/L-ээс дээш) үндэслэн сэжиглэж, CFTR-ийн мутаци илрүүлж баталгаажуулна. Нярайн шинжилгээ 2002 оны сүүлээс хойш өргөн хүртээмжтэй болсон бөгөөд тохиолдлын 95%-д оношлоход хүргэдэг. Гетерозигот мутаци тээгч хосуудад (уйланхайт фиброзтой анхны хүүхэд төрөх, гэр бүлийн өгүүлэмжид энэ өвчин байх, эсвэл төрөхөд скрининг хийсэн нярайд гетерозигот мутаци илэрснээр тогтоогдсон) удамзүйн зөвлөгөө өгөх ёстой. Жирэмсний наймдугаар долоо хоногоос хойш авсан хорионы сэвсүүний сорьцод мутацийн шинжилгээ хийж төрөхийн өмнөх оношлогоо хийх боломжтой. Уйланхайт фиброзын эмчилгээ нь зөвхөн шинж тэмдгийн эмчилгээ хэвээр байгаа бөгөөд гуурсан хоолойн дренаж, амьсгалын замын халдварын үед антибиотик, хоол боловсруулалт ба хоол тэжээлийн асуудлын үед нойр булчирхайн шинжилгээ ба витамин, илчлэгийн нэмэлт өгөхөд төвлөрдөг. Эдгээр зардал-үр ашигтай эмчилгээ нь уйланхайт фиброзтой өвчтөний тавиланг ихээхэн сайжруулсан: 1960-аад онд өвчтөнүүдийн ихэнх нь 5 нас хүрэхээсээ өмнө нас бардаг байсан бол одоогийн дундаж наслалт 35 жилээс давж, дундаж наслах хугацаа 40 жил байна. Нэмэлт ач тустай этиологийн эмчилгээ (фармакологийн арга буюу генийн эмчилгээ) хөгжих, нярайн шинжилгээ хийгдэх ба илүү уялдаатай тусламж үзүүлэх лавлагаа төвүүд байгуулагдахын хэрээр өвчний шинж тэмдгийн эмчилгээ сайжрах ёстой.
Cystic fibrosis is the most common genetic disorder among Caucasian children. It is characterised by alterations in the CFTR protein, the most well documented function of which is the regulation of transmembrane hydroelectrolytic flux. Alterations in the protein lead to changes in the characteristics of exocrine excretions. An absence of functional CFTR in the epithelial cell membrane leads to the production of sweat with a high salt content (associated with a risk of hyponatremic dehydration) and mucus secretions with an abnormal viscosity (leading to stasis, obstruction and bronchial infection). The incidence of cystic fibrosis varies between populations: the condition is considerably less common in Asiatic and African populations than in the white populations of Europe and North America, with variation within each country. The exact prevalence in Europe is unknown, but estimates range between 1/8,000 and 1/10,000 individuals. The disease is chronic and generally progressive, with onset usually occurring during early childhood or, occasionally, at birth (meconium ileus). Virtually any internal organ may be involved but the principle manifestations concern the breathing apparatus (chronic bronchitis), pancreas (pancreatic insufficiency, adolescent diabetes and occasionally pancreatitis) and, more rarely, the intestine (stercoral obstruction) or liver (cirrhosis). The most common form of cystic fibrosis is associated with respiratory symptoms, digestive problems (steatorrhea and/or constipation) and staturoponderal growth anomalies. Mortality and morbidity depend on the extent of the bronchopulmonary involvement. Male sterility is a constant feature. Late-onset forms, which are usually only mildly or monosymptomatic, have also been reported. Cystic fibrosis is a monogenic autosomal recessive disease caused by mutations in the CFTR gene (chromosome 7). More than 1250 mutations have been reported. Nearly 70% of all cases are caused by the delta F580 allele, with 30 other mutations accounting for a further 20% of cases. There is no clear correlation between genotype and phenotype. In addition to the allelic heterogeneity and the occurrence of multiple mutations in the same gene, a wide range of other factors may influence the phenotype, including the environment and disease modifying genes. Diagnosis is suspected on the basis of sweat test results (chloride concentration above 60 mmol/L) and is confirmed by identification of a CFTR mutation. Neonatal testing has been widely available since the end of 2002 and leads to diagnosis in 95% of cases. Genetic counselling should be offered to couples carrying heterozygous mutations (identified through the birth of a first child with cystic fibrosis, a family history of the disease or following detection of a heterozygous mutation in an infant screened at birth). Antenatal testing is possible through mutation analysis of chorionic villus samples taken after the eighth week of gestation. Treatment of cystic fibrosis remains purely symptomatic, revolving around bronchial drainage, antibiotics for respiratory infections, pancreatic analysis and administration of vitamins and calorific supplements for digestive and nutritional problems. These cost-effective treatments have significantly improved the prognosis for cystic fibrosis patients: in the 1960's the majority of patients died before 5 years of age, whereas the current average life-span exceeds 35 years and life-expectancy is 40 years. Symptomatic treatment of the disease should improve with the development of etiological treatments with complementary benefits (pharmacological approaches or gene therapy), neonatal testing and the establishment of reference centres to provide more coordinated care.
Хамаарна (Inclusions)
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Хамаарна (Inclusions)
Кодлох заавар (Coding note)
Эмнэлзүйн илрэлгүй уйланхайт фиброзыг энд кодлоно.
Cystic fibrosis with no clinical manifestations is coded here.
ICD-10-тай харгалзах код