Ачааллаж байна…
Inborn errors of metabolism
Бодисын солилцооны төрөлх хямрал нь бодисын солилцооны эмгэгийг хамардаг генетикийн өвчний том ангиллыг бүрдүүлнэ. Ихэнх нь янз бүрийн бодисыг (субстрат) өөр бодис (бүтээгдэхүүн) болгон хувиргахыг хөнгөвчилдөг ферментийг кодлодог дан генийн согогоос үүдэлтэй.
Тодорхойлолт
Альфа-1-антитрипсины дутал (AATD) нь уушгины эмфизем, элэгний цирроз, ховор тохиолдолд панникулит хэмээх арьсны өвчин хэлбэрээр илэрдэг, хүний ийлдэс дэх протеазын гол саатуулагч (PI) болох AAT-ийн ийлдэс дэх түвшин бага байх шинжээр тодорхойлогддог генетикийн эмгэг юм.
Alpha-1-antitrypsin deficiency (AATD) is a genetic disorder that manifests as pulmonary emphysema, liver cirrhosis and, rarely, as the skin disease panniculitis, and is characterised by low serum levels of AAT, the main protease inhibitor (PI) in human serum.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Альфа-1-антитрипсины дутал (AATD) нь уушгины эмфизем, элэгний цирроз, ховор тохиолдолд панникулит хэмээх арьсны өвчин хэлбэрээр илэрдэг, хүний ийлдэс дэх протеазын гол саатуулагч (PI) болох AAT-ийн ийлдэс дэх түвшин бага байх шинжээр тодорхойлогддог генетикийн эмгэг юм. Баруун Европын нийт хүн ам дахь тархалт ойролцоогоор 2,500 хүнд 1 бөгөөд хүн амын дунд Скандинав гаралтай хүмүүсийн эзлэх хувиас ихээхэн хамаардаг. Хойд Европт хамгийн элбэг тохиолддог дутлын аллель нь PI Z ба PI S бөгөөд хүнд AATD-тэй хүмүүсийн ихэнх нь PI ZZ хэвшинжтэй. Эмнэлзүйн илрэл өвчтөн бүрт ихээхэн ялгаатай байж болох бөгөөд заримд нь шинж тэмдэггүйгээс эхлээд бусдад нь үхэлд хүргэх элэг буюу уушгины өвчин хүртэл янз бүр байна. ZZ ба SZ хэвшинжийн AATD нь насанд хүрэгчийн эрт үед амьсгалын замын шинж тэмдэг (амьсгаадах, ханиалгах), эрт эхэлсэн эмфизем ба агаарын урсгалын бөглөрөл үүсэх эрсдэлт хүчин зүйл юм. Тамхи татах, тоосонд өртөх зэрэг хүрээлэн буй орчны хүчин зүйл нь нэмэлт эрсдэлт хүчин зүйл бөгөөд энэ байдлын даамжрал хурдсахтай холбоотой болох нь тогтоогдсон. ZZ хэвшинжийн AATD нь мөн хүүхэд буюу насанд хүрэгчийн үед элэгний цочмог буюу архаг өвчин үүсэхэд хүргэж болно: төрсний дараа холбогдсон хипербилирубинеми ба элэгний ферментийн хэвийн бус үзүүлэлттэй удаан үргэлжлэх шарлалт нь эмнэлзүйн өвөрмөц шинж юм. 50 орчим насанд циррозын шалтгаант элэгний дутмагшил үүсч болно. Маш ховор тохиолдолд үхжилт панникулит ба хоёрдогч васкулит үүсч болно. AATD нь AAT-ийг кодлодог SERPINA1 генийн (14q32.1) мутациас үүдэлтэй бөгөөд аутосомын рецессив шинжээр удамшина. Оношийг ийлдэс дэх AAT-ийн түвшин бага байгааг илрүүлэх ба изоэлектрик фокуслалын аргаар тогтоож болно. Ялган оношлогоонд цус алдалтын эмгэг буюу шарлалт, вирүсийн халдвар, хемохроматоз, Вилсоны өвчин ба аутоиммун хепатитыг (эдгээр нэр томьёог үзнэ үү) үгүйсгэх шаардлагатай. Уушгины өвчнийг эмчлэхэд альфа-1-антитрипсиныг судсаар нөхөх эмчилгээ, жил бүр томуугийн эсрэг вакцин, 5 жил тутам пневмококкийн эсрэг вакцин хийлгэхийг зөвлөнө. Удаан үйлдэлтэй гуурсан хоолой тэлэгч эм ба амьсгалаар хэрэглэх кортикостероидоор амьсгаадалтыг намдааж болно. Элэг ба уушгины өвчний төгсгөлийн шатыг эрхтэн шилжүүлэн суулгах замаар эмчилж болно. Циррозтой AATD-ийн өвчтөнд тавилан ерөнхийдөө хүнд байна.
Alpha-1-antitrypsin deficiency (AATD) is a genetic disorder that manifests as pulmonary emphysema, liver cirrhosis and, rarely, as the skin disease panniculitis, and is characterized by low serum levels of AAT, the main protease inhibitor (PI) in human serum. The prevalence in the general population in Western Europe is approximately 1 in 2,500, and is highly dependent on the Scandinavian descent within the population. The most common deficiency alleles in North Europe are PI Z and PI S, and the majority of individuals with severe AATD are PI type ZZ. The clinical manifestations may vary widely between patients, ranging from asymptomatic in some to fatal liver or lung disease in others. Type ZZ and SZ AATD are risk factors for the development of respiratory symptoms (dyspnoea, coughing), early onset emphysema, and airflow obstruction early in adult life. Environmental factors such as cigarette smoking, and dust exposure are additional risk factors and have been linked to an accelerated progression of this condition. Type ZZ AATD may also lead to the development of acute or chronic liver disease in childhood or adulthood: prolonged jaundice after birth with conjugated hyperbilirubinemia and abnormal liver enzymes are characteristic clinical signs. Cirrhotic liver failure may occur around age 50. In very rare cases, necrotizing panniculitis and secondary vasculitis may occur. AATD is caused by mutations in the SERPINA1 gene (14q32.1) encoding AAT, and is inherited as an autosomal recessive trait. The diagnosis can be established by detection of low serum levels of AAT and isoelectric focusing. Differential diagnoses should exclude bleeding disorders or jaundice, viral infection, hemochromatosis, Wilson's disease and autoimmune hepatitis (see these terms). For treatment of lung disease, intravenous alpha-1-antitrypsin augmentation therapy, annual flu vaccination and a pneumococcal vaccine every 5 years are recommended. Relief of breathlessness may be obtained with long-acting bronchodilators and inhaled corticosteroids. The end-stage liver and lung disease can be treated by organ transplantation. In AATD patients with cirrhosis, prognosis is generally severe.
ICD-10-тай харгалзах код