Ачааллаж байна…
Inborn errors of metabolism
Бодисын солилцооны төрөлх хямрал нь бодисын солилцооны эмгэгийг хамардаг генетикийн өвчний том ангиллыг бүрдүүлнэ. Ихэнх нь янз бүрийн бодисыг (субстрат) өөр бодис (бүтээгдэхүүн) болгон хувиргахыг хөнгөвчилдөг ферментийг кодлодог дан генийн согогоос үүдэлтэй.
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Өөр хэсэгт ангилсан
Тодорхойлолт
Леш-Ниханы хамшинж (LNS) нь пурины солилцооны удамшлын эмгэг болох гипоксантин-гуанин фосфорибозилтрансферазын (HPRT) дутлын хамгийн хүнд хэлбэр бөгөөд шээсний хүчил хэт их үүсэх (UAO), мэдрэлийн эмгэг ба зан төрхийн асуудалтай холбоотой. Өвчтөнүүд төрөхдөө хэвийн байдаг. 3-6 сартайд толгойгоо даах ба суух хоцрох, булчингийн тонус сулрах ба атетоз хөдөлгөөнөөр сэтгэц хөдөлгөөний хоцрогдол илэрхий болно. Живхэнд элс шиг шээс гарах буюу шээсний замын бөглөрөл бүхий кристаллури нь түгээмэл илрэх хэлбэр юм. Өвчтөнүүдэд ихэвчлэн хөнгөнөөс дунд зэргийн оюуны хомсдол илэрнэ. Цус ба шээсэнд шээсний хүчил ихэссэн өвчтөнд сэтгэц хөдөлгөөний хоцрогдол илэрвэл энэ оношийг сэжиглэнэ. Захын цус буюу бүтэн эсэд (эритроцит, фибробласт) HPRT ферментийн идэвх илрэхгүй байх ба молекул генетикийн шинжилгээгээр оношийг баталгаажуулна. Х-хэлхээт рецессив хэлбэрээр удамшина.
Lesch-Nyhan syndrome (LNS) is the most severe form of hypoxanthine-guanine phosphoribosyltransferase (HPRT) deficiency, a hereditary disorder of purine metabolism, and is associated with uric acid overproduction (UAO), neurological troubles, and behavioural problems. Patients are normal at birth. Psychomotor delay becomes evident within 3 to 6 months with a delay in head support and sitting, hypotonia and athetoid movements. Sandy urine in diapers or crystalluria with urinary tract obstruction are common forms of presentation. Patients usually show mild to moderate intellectual deficit. Diagnosis is suspected when psychomotor delay occurs in a patient with elevated UA in blood and urine. Undetectable HPRT enzyme activity in peripheral blood or in intact cells (erythrocyte, fibroblast) and molecular genetic testing confirm the diagnosis. Inheritance is X-linked recessive.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Леш-Ниханы хамшинж (LNS) нь пурины солилцооны удамшлын эмгэг болох гипоксантин-гуанин фосфорибозилтрансферазын (HPRT) дутлын (энэ нэр томьёог үзнэ үү) хамгийн хүнд хэлбэр бөгөөд шээсний хүчил хэт их үүсэх (UAO), мэдрэлийн үйл ажиллагааны алдагдал ба зан төрхийн асуудалтай холбоотой. Тархалтыг амьд төрөлтийн 1/380,000-аас 1/235,000 гэж тооцдог. Ихэвчлэн эрэгтэйчүүд өвчилдөг бөгөөд хетерозигот эмэгтэйчүүд тээгч байдаг (ихэвчлэн шинж тэмдэггүй). Өвчтөнүүд төрөхдөө хэвийн байдаг. 3-6 сартайд суух ба толгойгоо даах хоцрох, булчингийн тонус сулрах ба атетоз хөдөлгөөнөөр сэтгэц хөдөлгөөний хоцрогдол илэрхий болно. Живхэнд элс шиг шээс гарах буюу шээсний замын бөглөрөл бүхий кристаллури нь түгээмэл илрэх хэлбэр юм. Өвчтөнүүдэд суурь булчингийн тонус сулралттай хавсарсан, босож зогсох ба алхах чадваргүй болоход хүргэж болох хүнд үйлдлийн дистони, мөн сайн дурын хөдөлгөөнтэй холбоотой, стрессээр ихэсдэг боловч тайван үед илэрдэггүй өөрийн эрхгүй хөдөлгөөн (бүжил-атетоз ба баллизм) илэрнэ. Тультраа, дисфаги ба опистотонус түгээмэл. Булчингийн хөшүүн байдал, рефлекс ихсэх ба улны тэнийлгэх рефлекс хожуу илэрнэ. Өвчтөнүүдэд ихэвчлэн хөнгөнөөс дунд зэргийн оюуны хомсдол илэрнэ. Үл ялих зовлонт үзэгдлийн шинжтэй өөрийгөө гэмтээх үйлдэл (уруулаа хазах буюу хуруугаа зажлах) шүд ургамагц илэрч болох бөгөөд мэдрэхүй алдагдсанаас үүсдэггүй, сэтгэл зүйн стресстэй холбоотой буюу түүгээр хүндэрч болно. Түрэмгий зан үйл (өөрөөр хэлбэл нулимах, хараал зүхэх) гэр бүлийн гишүүд ба найз нөхдийн эсрэг чиглэж болно. Мегалобласт цусбагадал түгээмэл бөгөөд хүнд байж болно. Бичил эст цусбагадал тохиолдож болно. UAO нь үрэвсэл, тулайн артрит ба шээс чулуужих өвчинд хүргэж болно. Бөөрний дутмагшил буюу ацидоз ховор тохиолдоно. LNS нь <i>HPRT1</i> генийн (Xq26) мутацийн улмаас HPRT бүрэн дутагдсанаас үүдэлтэй. UAO нь пурины суурийн дахин ашиглалт дутагдах ба нийлэгжилт ихсэхээс үүдэлтэй. Мегалобласт цусбагадал нь фолийн хүчлийн хэрэглээ ихэссэнээс үүдэлтэй гэж үздэг боловч фолийн хүчлийн нэмэлтэд засардаггүй. Мэдрэлийн ба зан төрхийн шинж тэмдгийн шалтгаан тодорхойгүй. Мэдрэл дамжуулагчийн хэд хэдэн эмгэг ба гипоксантины илүүдлийн хордлогот нөлөөг шалтгаан гэж үзсэн. Цус ба шээсэнд шээсний хүчил ихэссэн өвчтөнд сэтгэц хөдөлгөөний хоцрогдол илэрвэл энэ оношийг сэжиглэнэ. Захын цус буюу бүтэн эсэд (эритроцит, фибробласт) HPRT ферментийн идэвх илрэхгүй байх ба молекул генетикийн шинжилгээгээр оношийг баталгаажуулна. Ялган оношлогоонд хүүхдийн тархины саа, оюуны хомсдол, дистони ба өөрийгөө гэмтээхийн бусад шалтгаан, тухайлбал аутизм, Туреттийн хамшинж, Корнелия де Лангегийн хамшинж (эдгээр нэр томьёог үзнэ үү), идиопат оюуны хомсдол ба сэтгэцийн хүнд эмгэг орно. Гэр бүлд мутаци тогтоогдсон бол амниоцентез буюу хорионы сэгсүүрээс дээж авах замаар төрөхийн өмнөх оношилгоо хийх боломжтой. X хромосомтой холбоотой рецессив хэлбэрээр удамших бөгөөд удамзүйн зөвлөгөө зайлшгүй шаардлагатай. UAO-г аллопуринол, шээсийг шүлтжүүлэх ба шингэн нөхөх замаар эмчилнэ. Ксантины шээс чулуужих өвчнөөс сэргийлэхийн тулд тунг тохируулах шаардлагатай. Мэдрэлийн үйл ажиллагааны алдагдлын эмчилгээ байхгүй. Булчингийн хөшүүн байдал ба дистонийг бензодиазепин (диазепам, алпразолам) ба гамма-аминобутирын хүчлийн саатуулагчаар (баклофен, тизанидин) эмчилж болно. Бие махбодын нөхөн сэргээх эмчилгээ (өөрөөр хэлбэл тультраа ба дисфагийг засах), гарын хяналтыг боломжтой болгох хэрэгсэл, алхахад туслах хэрэгсэл ба хэв гажилтаас сэргийлэх биеийн байрлалын зохицуулгыг зөвлөнө. Өөрийгөө гэмтээх үйлдэлд биеийн хөдөлгөөнийг хязгаарлах хэрэгсэл, зан үйлийн ба эмийн эмчилгээ (габапентин, карбамазепин) шаардлагатай. Өвчтөнүүд аспирацийн пневмони буюу бөөрний архаг чулуу ба бөөрний дутмагшлын хүндрэлээс нас барж болно. Оновчтой тусламж үйлчилгээтэйгээр цөөн өвчтөн 40-өөс дээш насалдаг бөгөөд ихэнх нь тэргэнцэрт хязгаарлагддаг.
Lesch-Nyhan syndrome (LNS) is the most severe form of hypoxanthine-guanine phosphoribosyltransferase (HPRT) deficiency (see this term), a hereditary disorder of purine metabolism, and is associated with uric acid overproduction (UAO), neurologic disability, and behavioral problems. Estimated prevalence is between 1/380,000 and 1/235,000 live births. Males are generally affected and heterozygous females are carriers (usually asymptomatic). Patients are normal at birth. Psychomotor delay becomes evident within 3 to 6 months with a delay in sitting and head support, hypotonia and athetoid movements. Sandy urine in diapers or crystalluria with urinary tract obstruction are common forms of presentation. Patients have severe action dystonia with baseline hypotonia that may lead to an inability to stand up and walk, and involuntary movements (choreoathetosis and ballismus) associated with voluntary movements increased by stress but not evident at rest. Dysarthria, dysphagia, and opisthotonus are frequent. Spasticity, hyperreflexia and extensor plantar reflex appear later. Patients usually show mild to moderate intellectual deficit. Obsessive-compulsive self-mutilation (lip biting or finger chewing) can appear as soon as teeth are present, does not result from lack of sensation and may be associated with or aggravated by psychological stress. Agressive behaviour (i.e. spitting, abusive language) may be directed against family and friends. Megaloblastic anaemia is frequent and may be severe. Microcytic anaemia may occur. UAO may result in inflammation, gouty arthritis and urolithiasis. Renal failure or acidosis occur rarely. LNS is caused by complete HPRT deficiency due to mutations in <i>HPRT1</i> gene (Xq26). UAO is due to deficient recycling and enhanced synthesis of purine bases. Megaloblastic anemia is supposed to be due to increased folic acid consumption but it does not respond to folic supplementation. The cause of neurological and behavioral symptoms is unknown. Several neurotransmitter disorders and a toxic effect of hypoxanthine excess have been advocated. Diagnosis is suspected when psychomotor delay occurs in a patient with elevated UA in blood and urine. Undetectable HPRT enzyme activity in peripheral blood or in intact cells (erythrocyte, fibroblast) and molecular genetic testing confirm the diagnosis. Differential diagnoses include cerebral palsy, other causes of intellectual deficit, dystonia and self-injury including autism, Tourette syndrome, Cornelia de Lange syndrome (see these terms), idiopathic intellectual deficit, and severe psychiatric troubles. Prenatal diagnosis by amniocentesis or chorionic villus sampling is possible if the mutation has been identified in the family. Inheritance is X-linked recessive and genetic counseling is essential. UAO is managed with allopurinol, urine alkalinization, and hydration. Doses must be adjusted to avoid xanthine urolithiasis. There is no treatment for the neurological dysfunction. Spasticity and dystonia can be managed with benzodiazepines (diazepam, alprazolam) and gamma-aminobutyric acid inhibitors (baclofen, tizanidine). Physical rehabilitation (i.e. management of dysarthria and dysphagia), devices to enable hand control, walking aids, and posture management to prevent deformities are recommended. Self-injury requires physical restraints, behavioral and pharmaceutical treatment (gabapentin, carbamazepine). Patients may die from aspiration pneumonia or complications from chronic nephrolithiasis and renal failure. With optimal care, few patients live beyond 40 years and most are confined to a wheelchair.
ICD-10-тай харгалзах код