Inborn errors of metabolism
Бодисын солилцооны төрөлх хямрал нь бодисын солилцооны эмгэгийг хамардаг генетикийн өвчний том ангиллыг бүрдүүлнэ. Ихэнх нь янз бүрийн бодисыг (субстрат) өөр бодис (бүтээгдэхүүн) болгон хувиргахыг хөнгөвчилдөг ферментийг кодлодог дан генийн согогоос үүдэлтэй.
Өөр хэсэгт ангилсан
Тодорхойлолт
Порфири нь үе үе илрэх мэдрэл-дотор эрхтний шинж тэмдэг, арьсны гэмтэц, эсвэл эдгээрийн хослолоор илэрдэг өвчнүүдийн бүлэг юм. Бүх порфири нь гемийн нийлэгжлийн замын ферментүүдийн аль нэгний дутлаас үүдэлтэй бөгөөд үүний улмаас элэг буюу ясны чөмөгт порфирин ба/буюу түүний өмнөх бодис хуримтлагдана. Өвчний эмнэлзүйн шинж ихэвчлэн насанд хүрсэн хойно илэрдэг боловч зарим порфири хүүхдэд тохиолддог. Порфирийг бодисын солилцооны гажлын голлох байршлаар нь ангилж болно. Шууд буюу шууд бус мэдрэлийн хордлого нь мэдрэлийн шинж тэмдэг үүсгэж болно. Удамшлын порфири аутосомын хэлбэрээр, сул нэвтрэлттэй доминант эсвэл бүрэн нэвтрэлттэй рецессив хэлбэрээр дамжина. Оношийг голчлон биологийн сорьц дахь порфирин ба түүний өмнөх бодисын хэмжилтэд үндэслэн тавина.
Porphyrias constitute a group of diseases characterised by intermittent neuro-visceral manifestations, cutaneous lesions or by the combination of both. All porphyrias are caused by a deficiency in one of the enzymes of the heme biosynthesis pathway resulting in an accumulation of porphyrins and/or their precursors in the liver or bone marrow. Clinical signs of the disease usually appear in adulthood, but some porphyrias affect children. Porphyrias can be classified according to the main location of the metabolic anomaly. Direct or indirect neurotoxicity may cause neurological manifestations. Transmission of hereditary porphyrias is autosomal and either dominant with weak penetrance or recessive with complete penetrance. Diagnosis is mainly based on the measurement of porphyrins and their precursors in biological samples.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Порфири нь үе үе илрэх мэдрэл-дотор эрхтний шинж тэмдэг, арьсны гэмтэц, эсвэл эдгээрийн хослолоор илэрдэг бодисын солилцооны найман удамшлын өвчний бүлэг юм. Тархалт нь порфирийн хэлбэрээс хамаарна. Өвчний эмнэлзүйн шинж ихэвчлэн насанд хүрсэн хойно илэрдэг боловч зарим порфири хүүхдэд тохиолддог. Порфирийг бодисын солилцооны гажлын голлох байршлаар нь элэгний ба улаан эс төлжлийн (эдгээр нэр томьёог үзнэ үү) гэсэн хоёр бүлэгт ангилж болно. Элэгний архаг порфири (энэ нэр томьёог үзнэ үү) ба улаан эс төлжлийн порфири нь наранд өртсөн хэсэгт арьсны цэврүүт гэмтэц буюу цочмог өвдөлтөөр (гэрлийн өвдөлтөт гэмтэц) илэрнэ. Мэдрэлийн шинж тэмдэг илэрдэггүй. Харин элэгний цочмог порфирийн үед мэдрэл-дотор эрхтний дайралт тохиолдоно. Эдгээр дайралт нь хэвлийн хүчтэй өвдөлт (ихэнхдээ бөөлжис цутгах, бөөлжих ба өтгөн хатахтай хавсарсан), мөн мэдрэлийн ба сэтгэцийн шинж тэмдгээр илэрнэ. Элэгний хоёр цочмог порфири (холимог порфири ба удамшлын копропорфири; эдгээр нэр томьёог үзнэ үү) мөн адил арьсны гэрэлд мэдрэг байдлаар илэрч болно. Бүх порфири нь гемийн нийлэгжлийн замын ферментүүдийн аль нэгний дутлаас үүдэлтэй. Эдгээр дутлын улмаас элэг буюу ясны чөмөгт порфирин ба/буюу түүний өмнөх бодис (дельта-аминолевулины хүчил, ALA ба порфобилиноген, PBG) хуримтлагдана. Мэдрэлийн шинж тэмдэг нь эдгээр өмнөх бодис, PBG ба ялангуяа ALA-аас (шууд буюу шууд бус мэдрэлийн хордлого) үүдэлтэй. Ферментийн дутал нь тэдгээрийг харгалзан кодлодог генийн мутациас үүснэ. Удамшлын порфири аутосомын хэлбэрээр, сул нэвтрэлттэй доминант эсвэл бүрэн нэвтрэлттэй рецессив хэлбэрээр дамжина. Оношийг голчлон биологийн сорьц (шээс, өтгөн, цус) дахь порфирин ба түүний өмнөх бодисын хэмжилтэд үндэслэн тавина. Ялган оношлогоонд өвчтөнд цочмог дайралт илэрсэн үед Гийен-Баррегийн хамшинж (энэ нэр томьёог үзнэ үү) ба хэвлийн цочмог өвдөлтийн бүх шалтгаан, арьсны шинж илэрсэн үед гэрлийн дерматоз хамаарна. Өвчин тусах ба дамжуулах эрсдэлтэй хүмүүсийг тогтоохын тулд өвчлөлтэй гэр бүлд удамзүйн зөвлөгөө санал болгох шаардлагатай. Цочмог дайралтыг хүний гемин тарих ба/буюу нүүрс усны уусмал дусаах замаар яаралтай эмчлэх шаардлагатай. Арьсны илрэлийг голчлон венээс цус авах ба/буюу бага тунгаар хлорохин хэрэглэх замаар эмчилнэ. Тавилан нь порфирийн хэлбэрээс хамаарна.
Porphyrias constitute a group of eight hereditary metabolic diseases characterized by intermittent neuro-visceral manifestations, cutaneous lesions or by the combination of both. Prevalence depends on the type of porphyria. Clinical signs of the disease usually appear in adulthood, but some porphyrias affect children. Porphyrias can be classified into two groups, hepatic and erythropoietic (see these terms), according to the main location of the metabolic anomaly. Chronic hepatic porphyrias (see this term) and erythropoietic porphyrias manifest with bullous cutaneous lesions or acute pain in areas exposed to the sun (photo-algic lesions). Neurological symptoms do not occur. On the other hand, neuro-visceral attacks do occur with acute hepatic porphyrias. These attacks manifest as intense abdominal pain (very often associated with nausea, vomiting and constipation), and neurological and psychological symptoms. Two acute hepatic porphyrias (variegate porphyria and hereditary coproporphyria; see these terms) can equally present with cutaneous photosensibility. All porphyrias are caused by a deficiency in one of the enzymes of the heme biosynthesis pathway. These deficiencies result in an accumulation of porphyrins and/or their precursors (delta-aminolevulinic acid, ALA and porphobilinogen, PBG) in the liver or bone marrow. The neurological manifestations are caused by these precursors, PBG and especially ALA (direct or indirect neurotoxicity). The enzyme deficiencies are a result of mutations of the correspondingly coded genes. Transmission of hereditary porphyrias is autosomal and either dominant with weak penetrance or recessive with complete penetrance. Diagnosis is mainly based on the measurement of porphyrins and their precursors in biological samples (urine, stools, blood). Differential diagnoses include, when patients present with acute attacks, Guillain-Barré syndrome (see this term) and all causes of acute abdominal pain, and, when patients present with cutaneous signs, photodermatoses. Genetic counseling should be offered to affected families to identify individuals susceptible to developing and transmitting the disease. Acute attacks should be treated urgently with an injection of human hemin and/or perfusion of carbohydrates. The treatment of cutaneous manifestations is mainly by phlebotomy and/or small doses of chloroquine. Prognosis depends on the type of porphyria.
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Тодорхойлолт
Холимог порфири нь арьсны гэмтэц (цэврүүт гэрлийн дерматит) бүхий буюу үгүй мэдрэл-дотор эрхтний дайралт үүсэх шинжээр илэрдэг элэгний цочмог порфирийн нэг хэлбэр юм.
Variegate porphyria is a form of acute hepatic porphyria characterised by the occurrence of neuro-visceral attacks with or without the presence of cutaneous lesions (bullous photodermatitis).
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Холимог порфири нь арьсны гэмтэц бүхий буюу үгүй мэдрэл-дотор эрхтний дайралт үүсэх шинжээр илэрдэг элэгний цочмог порфирийн (энэ нэр томьёог үзнэ үү) нэг хэлбэр юм. Тархалт Европын орнуудад 1/100,000 орчим, харин Өмнөд Африкт үүсгэгчийн нөлөөний улмаас хамаагүй өндөр байна. Өвчин ерөнхийдөө бэлгийн бойжилтын дараа илэрч, голчлон эмэгтэйчүүдэд тохиолддог. Тохиолдлын 60%-д өвчний цорын ганц шинж нь гэрэлд мэдрэг байдлаас үүдэлтэй арьсны гэмтэц (цэврүүт гэрлийн дерматит) байна. Эдгээр гэмтэц наранд өртсөн хэсэгт (гар, нүүр) давамгайлах бөгөөд янз бүрийн зэргийн өвдөлт үүсгэдэг, ихэвчлэн гиперпигментацитай сорви үлдээдэг цэврүүгээр илэрнэ. Тохиолдлын 20%-д өвчтөнд арьсны гэмтэц ба мэдрэл-дотор эрхтний дайралт аль аль нь илэрнэ. Эцэст нь өвчтөнүүдийн 20%-д зөвхөн мэдрэл-дотор эрхтний дайралт илэрнэ. Дайралт хэдэн долоо хоног үргэлжилж болох бөгөөд хэвлийн хүчтэй өвдөлт, мэдрэлийн ба сэтгэцийн шинж тэмдгээр илэрнэ. Хэвлийн өвдөлт ихэвчлэн гуя руу дамжих люмбаго, мөн бөөлжис цутгах, бөөлжих ба өтгөн хатахтай хавсарна. Сэтгэцийн шинж тэмдэг янз бүр байна: цочромтгой байх, сэтгэл хөдлөмтгий байх, сэтгэл гутрал, хүчтэй сэтгэл түгшилт, илүү ховор тохиолдолд хий юм сонсдох ба харааны хий үзэгдэл, баримжаа алдагдах, ухаан будилах. Мэдрэлийн шинж тэмдэг нь захын мэдрэлийн тогтолцооны адил төв мэдрэлийн тогтолцоог ч хамарч, хөдөлгөөний саа зэрэг хүнд хүндрэлд хүргэж болно. Дайралт ихэвчлэн гадны хүчин зүйл (порфирин үүсгэгч эм, архи, халдвар, илчлэг багатай хоолны дэглэм, стресс) ба/буюу дотоод хүчин зүйлээр (сарын тэмдгийн мөчлөгтэй холбоотой дааврын) өдөөгдөнө. Холимог порфири нь протопорфириноген оксидазын (PPOX; гемийн нийлэгжлийн замын төгсгөлийн өмнөх фермент) дутлаас үүдэлтэй бөгөөд энэ нь элгэнд порфирин ба түүний өмнөх бодис (дельта-аминолевулины хүчил, ALA ба порфобилиноген, PBG) хуримтлагдахад хүргэнэ. Ферментийн дутал нь PPOX-ийг кодлодог PPOX генийн мутациас үүдэлтэй. Аутосомын доминант хэлбэрээр удамшина. Цочмог дайралтын оношийг шээсэнд PBG ба ALA-ийн агууламж, өтгөнд копропорфирин ба ялангуяа протопорфирины агууламж ихэссэнийг илрүүлэхэд үндэслэн тавина. Ялган оношлогоонд цочмог үечилсэн порфири ба ялангуяа арьсаар илрэх порфири (эдгээр нэр томьёог үзнэ үү) хамаарна. Сийвэнд флуорометрийн оргил (626-628 nm) илрэх нь патогномоник шинж бөгөөд арьсаар илрэх порфири биш, холимог порфири гэсэн эцсийн оношийг тогтоох боломж олгоно. Өвчтөн ба гэр бүлд удамзүйн зөвлөгөө санал болгох шаардлагатай. Цочмог дайралтыг хүний гемин тарьж яаралтай эмчлэх шаардлагатай. Эмчилгээнд дайралтаас сэргийлэх (өдөөгч хүчин зүйлсээс сэрэмжлүүлэх) ба өвдөлт намдаах (опиат) аль аль нь хамаарна. Венээс цус авах ба хлорохин хэрэглэх нь арьсны илрэлийг эмчлэхэд ховор үр дүнтэй. Бага хэмжээгээр венээс цус авах нь зарим өвчтөнд тустай. Арьсыг гэрлийн эх үүсвэрээс хамгаалах шаардлагатай. Эрт оношилж эмчилбэл цочмог дайралт ховор тохиолдолд л үхэлд хүргэх бөгөөд өвчин ховор даамжирна. Гэвч холимог порфири нь элэгний эсийн карцином үүсэх эрсдэлт хүчин зүйл юм.
Variegate porphyria is a form of acute hepatic porphyria (see this term) characterized by the occurrence of neuro-visceral attacks with or without the presence of cutaneous lesions. Prevalence is around 1/100,000 in European countries and much higher in South Africa due to a founding effect. Generally the disease manifests after puberty and preferentially affects women. In 60% of cases the only sign of the disease are cutaneous lesions that result from photosensitivity (bullous photodermatitis). These lesions predominate in areas exposed to the sun (hands, face) and manifest as bullae that cause differing degrees of pain and that leave scars that are often hyperpigmented. In 20% of cases, patients present with both cutaneous lesions and neuro-visceral attacks. Finally, 20% of patients present with only neuro-visceral attacks. Attacks can persist for several weeks and manifest as intense abdominal pain, and neurological and psychological symptoms. The abdominal pain is often associated with lumbago irradiating to the thighs, and with nausea, vomiting and constipation. Psychological symptoms are variable: irritability, emotionality, depression, considerable anxiety and, more rarely, auditory and visual hallucinations, disorientation, mental confusion. Neurological manifestations can affect the central nervous system as much as the peripheral nervous system and can lead to severe complications such as motor paralysis. The attacks are most commonly triggered by exogenous factors (porphyrinogenic drugs, alcohol, infections, a hypo-calorific diet, stress), and/or endogenous factors (hormonal, linked to menstrual cycle). Variegate porphyria is caused by a deficiency in protoporphyrinogen oxidase (PPOX; the penultimate enzyme in the heme biosynthesis pathway) that leads to an accumulation of porphyrins and their precursors in the liver (delta-aminolevulinic acid, ALA and porphobilinogen, PBG). The enzyme deficiency is due to mutations in the PPOX gene coded for PPOX. Transmission is autosomal dominant. Diagnosis of acute attacks is based on evidence of elevated concentrations of PBG and ALA in urine and of elevated concentrations of coproporphyrin and, especially, protoporphyrin in stool. Differential diagnoses include acute intermittent porphyria and, particularly, porphyria cutanea tarda (see these terms). The presence of a fluorometric peak (626-628 nm) in plasma is pathognomonic and allows a definitive diagnosis of variegate porphyria rather than porphyria cutanea tarda. Genetic counseling should be offered to patients and families. Acute attacks should be urgently treated with an injection of human hemin. Management includes both the prevention of attacks (warning against triggering factors) and pain relief (opiates). Phlebotomy and taking chloroquine are rarely effective at treating cutaneous manifestations. Micro-phlebotomy is beneficial for some patients. It is necessary to protect the skin from sources of light. With early diagnosis and treatment acute attacks are rarely fatal and the disease is rarely progressive. However, variegate porphyria is a risk factor for the development of hepatocellular carcinoma.
ICD-10-тай харгалзах код