Inborn errors of metabolism
Бодисын солилцооны төрөлх хямрал нь бодисын солилцооны эмгэгийг хамардаг генетикийн өвчний том ангиллыг бүрдүүлнэ. Ихэнх нь янз бүрийн бодисыг (субстрат) өөр бодис (бүтээгдэхүүн) болгон хувиргахыг хөнгөвчилдөг ферментийг кодлодог дан генийн согогоос үүдэлтэй.
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Тодорхойлолт
Цуврал фермент электроныг молекулын хүчилтөрөгч рүү шилжүүлэх ба энерги хуримтлуулагч ATP үүсгэхийг катализладаг митохондри дахь эсийн амьсгалын (исэлдэлтийн фосфоржилт) бодисын солилцооны төрөлх хямрал
An inborn error of metabolism in cellular respiration (oxidative phosphorylation) in the mitochondria, where a series of enzymes catalyze the transfer of electrons to molecular oxygen and the generation of energy-storing ATP
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Тодорхойлолт
Лигийн хамшинж буюу цочмогдуу үхжилт энцефаломиелопати нь тархины багана ба суурийн зангилааны гэмтлийг хавсарсан өвөрмөц мэдрэлийн эмгэг бүтцийн шинжээр тодорхойлогддог, даамжрах мэдрэлийн өвчин юм. Хөдөлгөөний хөгжлийн үе шатны ур чадвар алдагдах, толгойгоо муу даах бүхий булчингийн тонус сулрах, дахилтат бөөлжилт ба хөдөлгөөний эмгэг нь түгээмэл анхны шинж тэмдэг юм. Пирамидын ба экстрапирамидын шинж, нистагм, амьсгалын эмгэг, нүдний саа ба захын невропати ихэвчлэн хожуу илэрнэ. Эпилепси харьцангуй ховор. Лигийн хамшинж олон шалтгаантай бөгөөд бүгд пируватдехидрогеназын цогцолбороос исэлдэлтийн фосфоржилтын зам хүртэлх аэробын энерги үйлдвэрлэлийн согогийг илэрхийлнэ.
Leigh syndrome or subacute necrotizing encephalomyelopathy is a progressive neurological disease defined by specific neuropathological features associating brainstem and basal ganglia lesions. Loss of motor milestones, hypotonia with poor head control, recurrent vomiting, and a movement disorder are common initial symptoms. Pyramidal and extrapyramidal signs, nystagmus, breathing disorders, ophthalmoplegia and peripheral neuropathy are often noted later. Epilepsy is relatively uncommon. Leigh syndrome has multiple causes, all of which imply a defect in aerobic energy production, ranging from the pyruvate dehydrogenase complex to the oxidative phosphorylation pathway.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Лигийн хамшинж буюу цочмогдуу үхжилт энцефаломиелопати нь тархины багана ба суурийн зангилааны гэмтлийг хавсарсан өвөрмөц мэдрэлийн эмгэг бүтцийн шинжээр тодорхойлогддог, даамжрах мэдрэлийн өвчин юм. Төрөх үеийн тархалтыг ойролцоогоор 36 000 тутамд 1 гэж тооцсон. Шинж тэмдэг ихэвчлэн 12 сартайгаас өмнө эхэлдэг боловч ховор тохиолдолд өвчин өсвөр насанд, бүр насанд хүрэгчийн эхэн үед илэрч болно. Хөдөлгөөний хөгжлийн үе шатны ур чадвар алдагдах, толгойгоо муу даах бүхий булчингийн тонус сулрах, дахилтат бөөлжилт ба хөдөлгөөний эмгэг нь түгээмэл анхны шинж тэмдэг юм. Пирамидын ба экстрапирамидын шинж, нистагм, амьсгалын эмгэг, нүдний саа ба захын невропати ихэвчлэн хожуу илэрнэ. Эпилепси харьцангуй ховор. Лигийн хамшинж олон шалтгаантай бөгөөд бүгд пируватдехидрогеназын цогцолбороос исэлдэлтийн фосфоржилтын зам хүртэлх аэробын энерги үйлдвэрлэлийн согогийг илэрхийлнэ. Ихэнх мутаци цөмийн геномд байрладаг. Өнөөг хүртэл тогтоогдсон генүүд нь пируватдехидрогеназын (PDH) цогцолборын дэд нэгжүүдийн аль нэгийг, амьсгалын I буюу II цогцолборын дэд нэгжүүдийн аль нэгийг, эсвэл амьсгалын IV цогцолборын угсралтад оролцдог уургийг кодлодог. Лигийн хамшинжтэй хүмүүсийн 10-30% нь митохондрийн ДНХ-ийн мутаци тээдэг бөгөөд эдгээрээс хамгийн түгээмэл нь ATP синтазын дэд нэгжийг кодлодог MTATP6 генийн 8993T>G буюу 8993T>C мутаци юм. Эдгээр хүмүүсийг ихэвчлэн эхээс удамшсан Лигийн хамшинжтэй (MILS) гэж нэрлэдэг. Тэдэнд митохондрийн ДНХ-ийн мутаци маш өндөр хувьтай (95%-иас дээш) байдаг. Энэ мутацийн хувь бага байх нь NARP хамшинж (мэдрэлийн гаралтай тэнцвэргүйдэл ба пигментэт ретинит) зэрэг илүү хөнгөн фенотиптэй холбоотой. Зарим тохиолдолд өвөрмөц биохимийн согог илэрдэг хэдий ч Лигийн хамшинжийн хэд хэдэн тохиолдлын генетикийн шалтгаан тодорхойгүй хэвээр байна. Ихэнх тохиолдолд Лигийн хамшинж аутосомын рецессив хэлбэрээр удамшина. Гэвч E1альфа дэд нэгжийн гажгаас үүдэлтэй PDH-ийн согог X хромосомтой холбоотой бөгөөд митохондрийн ДНХ-ийн өөрчлөлт эхээс дамжина. Хамшинжийн оношилгоо нь тархины багана ба суурийн зангилаан дахь гэмтлийн өвөрмөц байршлыг харуулдаг тархины дүрс оношилгоонд үндэслэх бөгөөд энэ нь ихэвчлэн лейкодистрофи ба тархины хатингартай хавсарна. Тархи-нугасны шингэнд лактатын түвшин байнга, цусанд ихэвчлэн ихэссэн байдаг. Шалтгааны оношилгоо нь энерги үйлдвэрлэлийн үндсэн согогийг илрүүлэх биохимийн шинжилгээнд үндэслэнэ. Пируватдехидрогеназыг цагаан эс буюу арьсны өсгөвөрлөсөн фибробластад тодорхойлдог бол исэлдэлтийн фосфоржилтыг булчин буюу элгэнд илүү бүрэн шинжилнэ. Удамзүйн зөвлөгөө нь өвчний шалтгааныг тогтоосноос хамаарна. Цөмийн генд генетикийн гажиг нь тодорхой тохиолдолд төрөхийн өмнөх оношилгоо хийх боломжтой байж болно. Өөрчлөлт нь митохондрийн ДНХ-ийн генд байгаа үед гетероплазмийн (өөрчлөгдсөн геномтой митохондри ба хэвийн митохондри зэрэгцэн оршдог) улмаас энэ нь хамаагүй хэцүү. Зөвхөн биохимийн согог тогтоогдсон үед амниоцитын биохимийн шинжилгээнд техникийн бэрхшээл гарч болох, мөн эдгээр эс арьсны фибробластад илэрсэн согогийг илэрхийлэхгүй байж болзошгүй тул төрөхийн өмнөх оношилгоо төвөгтэй болно. Лигийн өвчний өвөрмөц эмчилгээ байхгүй. B1 аминдэм (тиамин), B2 аминдэм (рибофлавин) ба коэнзим Q10 зэрэг хэд хэдэн аминдэм буюу кофакторыг санал болгосон бөгөөд тогтмол туршин хэрэглэж болно. Тэдгээрийн үр нөлөө нь үндсэн согогоос хамаарна. Пируватдехидрогеназын дуталтай өвчтөнд кетоген хоолны дэглэмийг санал болгосон. Лигийн хамшинжийн тавилан муу бөгөөд ихэнх өвчтөний дундаж наслалт хэдхэн жил болтлоо богиносдог.
Leigh syndrome or subacute necrotizing encephalomyelopathy is a progressive neurological disease defined by specific neuropathological features associating brainstem and basal ganglia lesions. Its prevalence at birth has been estimated at approximately 1 in 36 000. Typical onset of symptoms occurs before the age of 12 months but, in rare cases, the disease may manifest during adolescence or even early adulthood. Loss of motor milestones, hypotonia with poor head control, recurrent vomiting, and a movement disorder are common initial symptoms. Pyramidal and extrapyramidal signs, nystagmus, breathing disorders, ophthalmoplegia and peripheral neuropathy are often noted later. Epilepsy is relatively uncommon. Leigh syndrome has multiple causes, all of which imply a defect in aerobic energy production, ranging from the pyruvate dehydrogenase complex to the oxidative phosphorylation pathway. Most mutations are located in the nuclear genome. The genes identified to-date encode either one of the subunits of the pyruvate dehydrogenase (PDH) complex, one of the subunits of respiratory complexes I or II, or a protein involved in the assembly of respiratory complex IV. Between 10 and 30% of individuals with Leigh syndrome carry mitochondrial DNA mutations, the most common of which are the 8993T>G or 8993T>C mutations in the MTATP6 gene encoding a subunit of ATP synthase. These individuals are often referred to as having maternally inherited Leigh syndrome (MILS). They harbor very high proportions (above 95%) of the mitochondrial DNA mutation. Lower proportions of this mutation are associated with a milder phenotype such as the NARP syndrome (Neurogenic Ataxia and Retinitis Pigmentosa). The genetic cause of a number of cases of Leigh syndrome remains unknown, despite the presence of a specific biochemical defect in some of the cases. In the majority of cases, Leigh syndrome is transmitted in an autosomal recessive manner. However, PDH defects due to subunit E1alpha anomalies are X-linked and the mitochondrial DNA alterations are maternally transmitted. Diagnosis of the syndrome relies on brain imaging showing the specific topology of the lesions in the brainstem and basal ganglia, often in association with leucodystrophy and cerebral atrophy. Lactate levels are constantly increased in cerebrospinal fluid, and often in the blood. The etiological diagnosis relies on biochemical investigations looking for the underlying defect in energy production. Pyruvate dehydrogenase is assayed in leucocytes or in cultured skin fibroblasts, whereas oxidative phosphorylation is more completely analyzed in muscle or liver. Genetic counseling depends on the identification of the cause of the disease. Prenatal diagnosis may be possible in cases with a known genetic anomaly in a nuclear gene. It is much more difficult when the alteration involves a mitochondrial DNA gene due to heteroplasmy (coexistence of mitochondria with altered genome and normal mitochondria). When only the biochemical defect has been identified, prenatal diagnosis is made complex by potential technical difficulties in biochemical analysis of amniocytes, as well as the possibility that these cells do not express the defect detected in skin fibroblasts. There is no specific treatment for Leigh disease. Several different vitamins or cofactors, including vitamin B1 (thiamine), vitamin B2 (riboflavin) and coenzyme Q10, have been proposed and may be tried systematically. Their efficacy depends upon the underlying defect. A ketogenic diet has been proposed for patients with pyruvate dehydrogenase deficiency. The prognosis of Leigh syndrome is poor, with a life expectancy reduced to only a few years for most patients.
ICD-10-тай харгалзах код