Inborn errors of metabolism
Бодисын солилцооны төрөлх хямрал нь бодисын солилцооны эмгэгийг хамардаг генетикийн өвчний том ангиллыг бүрдүүлнэ. Ихэнх нь янз бүрийн бодисыг (субстрат) өөр бодис (бүтээгдэхүүн) болгон хувиргахыг хөнгөвчилдөг ферментийг кодлодог дан генийн согогоос үүдэлтэй.
Хамаарахгүй (Exclusions)
ICD-10-тай харгалзах код
Дэд ангилал
Тодорхойлолт
Мукополисахаридоз, хэвшинж 1 (MPS 1) нь мукополисахаридозын бүлэгт хамаарах, ховор тохиолддог лизосомын хуримтлалын өвчин юм. Хүндийн зэргээрээ ихээхэн ялгаатай гурван хувилбар байдаг бөгөөд үүнээс Хурлерын хамшинж (тохиолдлын 57%) хамгийн хүнд, Шейгийн хамшинж (тохиолдлын 20%) хамгийн хөнгөн, Хурлер-Шейгийн хамшинж (тохиолдлын 23%) завсрын фенотиптэй байна.
Mucopolysaccharidosis type 1 (MPS 1) is a rare lysosomal storage disease belonging to the group of mucopolysaccharidoses. There are three variants, differing widely in their severity, with Hurler syndrome (57% of cases) being the most severe, Scheie syndrome (20% of cases) the mildest and Hurler-Scheie syndrome (23% of cases) giving an intermediate phenotype.
Дэлгэрэнгүй тодорхойлолт
Мукополисахаридоз, хэвшинж 1 (MPS 1) нь мукополисахаридозын бүлэгт хамаарах, ховор тохиолддог лизосомын хуримтлалын өвчин юм. Хүндийн зэргээрээ ихээхэн ялгаатай гурван хувилбар байдаг бөгөөд үүнээс Хурлерын хамшинж хамгийн хүнд, Шейгийн хамшинж хамгийн хөнгөн, Хурлер-Шейгийн хамшинж завсрын фенотиптэй байна. Тархалтыг 1/100,000 гэж тооцдог бөгөөд тохиолдлын 57%-ийг Хурлерын хамшинж, 23%-ийг Хурлер-Шейгийн хамшинж, 20%-ийг Шейгийн хамшинж эзэлнэ. Хүнд хэлбэрийн (Хурлерын хамшинж буюу MPS I-H) үед араг ясны хэв гажилт ба хөдөлгөөний ба оюуны хөгжлийн хоцрогдол гол шинж тэмдэг болно. Өвчин төрснөөс хойш 6-8 сартайд эхэлнэ. Бусад илрэлд эвэрлэгийн бүдэгшил, эрхтэн томрох, зүрхний өвчин, одой өсөлт, ивэрхий, нүүрний хэв гажилт ба хирсутизм хамаарна. Араг ясны цацраг судлалын шинжилгээгээр олон ясны дизостозын өвөрмөц зураглал илэрнэ. Хоёр наснаас хойш тархи усжих эмгэг үүсч болно. Насанд хүрэгчдийн хэлбэртэй (Шейгийн хамшинж буюу MPS I-S) өвчтөнүүд бараг хэвийн өндөртэй бөгөөд оюуны хомсдол илэрдэггүй. Хэвшмэл шинж тэмдэг нь үе хөших, эвэрлэгийн бүдэгшил, сарвууны сувгийн хамшинж ба араг ясны хөнгөн өөрчлөлт юм. Гол судасны хавхлагын өвчин илэрч болно. Хатуу бүрхүүлд гликозаминогликан нэвчсэнээс үүдэлтэй нугасны хүзүүний хэсгийн дарагдал нь мэдрэлийн мэс заслын аргаар засаагүй тохиолдолд хөшүүн саанд хүргэж болно. Завсрын хэлбэртэй (Хурлер-Шейгийн хамшинж буюу MPS I-H/S) өвчтөнүүдийн оюун ухаан хэвийн буюу бараг хэвийн боловч янз бүрийн зэргийн бие махбодын хөгжлийн бэрхшээлтэй байна. Аутосомын рецессив хэлбэрээр удамшина. Янз бүрийн фенотип нь альфа-L-идуронидазын (IDUA) генийн (4p16.3-д байрладаг) аллелийн мутациас үүдэлтэй. Мутацийн улмаас Хурлерын хамшинжийн үед фермент бүрэн дутагдаж, Шейгийн хамшинжийн үед хэсэгчлэн үйлчилдэг тул дерматан сульфат (DS) ба гепаран сульфат (HS) лизосомд хуримтлагдана. Эмнэлзүйн анхны шинж өвөрмөц бус (ивэрхий, амьсгалын замын халдвар гэх мэт) тул эрт оношлох нь хэцүү боловч эрт эмчилгээ эхлэхийн тулд энэ нь маш чухал. Лабораторийн оношилгоо нь шээсээр DS ба HS-ийн ялгаралт ихэссэнийг илрүүлэх ба ферментийн дутлыг (сийвэн, цагаан эс, фибробласт, трофобластын эс буюу амниоцитэд) тогтооход үндэслэнэ. Мукополисахаридоз, хэвшинж 6 (Марото-Лами хамшинж; энэ нэр томьёог үзнэ үү) нь олон талаараа мукополисахаридоз, хэвшинж 1-тэй төстэй боловч MPS VI-тэй өвчтөнд оюуны бууралт хэзээ ч илэрдэггүй. Мукополисахаридоз, хэвшинж 2 (энэ нэр томьёог үзнэ үү) нь хүнд үений агшилт өвөрмөц шинж тэмдэг болдог X хромосомтой холбоотой рецессив эмгэг бөгөөд мөн мукополисахаридоз, хэвшинж 1-тэй олон ижил шинжтэй. Удамзүйн зөвлөгөө өгөхийг зөвлөнө. Мутаци нь тогтоогдсон гэр бүлд ферментийн шинжилгээ буюу молекул генетикийн аргаар төрөхийн өмнөх оношилгоо хийж болно. Шинж тэмдгийн эмчилгээг олон мэргэжлийн баг санал болгох хэрэгтэй. Ясны чөмөг шилжүүлэн суулгах нь хэд хэдэн эрсдэлтэй (жишээ нь шилжүүлэн суулгасан эдийн эзэн биеийн эсрэг урвал) хэдий ч 2003 онд фермент орлуулагч (ларонидаз) ховор өвчний эм болгон Европын холбоонд худалдаанд гаргах зөвшөөрөл авах хүртэл цорын ганц эмчилгээний сонголт байсан. Долоо хоног бүр судсаар дуслаар хийхэд энэ нь уушгины үйл ажиллагаа ба үений хөдөлгөөнийг сайжруулна. Эрт эмчилгээ өвчний даамжралыг удаашруулна. Гэвч энэ нь мэдрэлийн гэмтэлд үр дүнгүй. Шейгийн хамшинжийн үед дундаж наслалт хэвийн буюу бага зэрэг өөрчлөгддөг боловч Хурлерын хамшинжийн үед буурдаг бөгөөд зүрх судасны ба амьсгалын хүнд хүндрэлийн улмаас өсвөр нас хүрэхээс өмнө нас барна.
Mucopolysaccharidosis type 1 (MPS 1) is a rare lysosomal storage disease belonging to the group of mucopolysaccharidoses. There are three variants, differing widely in their severity, with Hurler syndrome being the most severe, Scheie syndrome the mildest and Hurler-Scheie syndrome giving an intermediate phenotype. Prevalence is estimated at 1/100,000, with Hurler syndrome accounting for 57% of cases, Hurler-Scheie syndrome accounting for 23% of cases and Scheie syndrome accounting for 20% of cases. In the severe form (Hurler syndrome or MPS I-H) skeletal deformities and a delay in motor and intellectual development are the leading symptoms. Onset occurs 6-8 months after birth. Other manifestations include corneal clouding, organomegaly, heart disease, short stature, hernias, facial dysmorphism and hirsutism. Radiological examination of the skeleton reveals the characteristic pattern of dysostosis multiplex. Hydrocephaly can occur after the age of two. Patients with the adult-onset form (Scheie syndrome or MPS I-S) are of almost normal height and do not show intellectual deficiency. Typical symptoms are stiff joints, corneal opacities, carpal tunnel syndrome and mild skeletal changes. Aortic valve disease can be present. Compression of the cervical spinal cord, caused by glycosaminoglycan infiltration of the dura, may lead to spastic paresis if not corrected by neurosurgical intervention. Patients with the intermediate form (Hurler-Scheie syndrome or MPS I-H/S) have normal or almost normal intelligence, but exhibit various degrees of physical impairment. Transmission is autosomal recessive. The different phenotypes are caused by allelic mutations in the alpha-L-iduronidase (IDUA) gene (localized to 4p16.3). The mutations result in complete deficiency of the enzyme in Hurler syndrome or partial function in Scheie syndrome, leading to lysosomal accumulation of dermatan sulfate (DS) and heparan sulfate (HS). Early diagnosis is difficult as the first clinical signs are not specific (hernias, respiratory infections, etc.) but it is very important to allow early treatment. Biological diagnosis relies on detection of increased urinary excretion of DS and HS and the demonstration of the enzymatic deficiency (in plasma, leucocytes, fibroblasts, trophoblastic cells or amniocytes). Mucopolysaccharidosis type VI (Maroteaux-Lamy Syndrome; see this term) resembles mucopolysaccharidosis type I in many aspects, MPS VI patients, however, never have intellectual impairment. Mucopolysaccharidosis type II (see this term), an X-linked recessive disorder in which severe joint contractures are a characteristic symptom, also has many features in common with mucopolysaccharidosis type I. Genetic counseling is recommended. Antenatal diagnosis can be performed by enzyme assay or molecular genetics in families where the mutation has been identified. Symptomatic treatment should be proposed by a multidisciplinary team. Although bone marrow transplantation is associated with several risks (for example graft-versus-host reaction), it was the only therapeutic alternative until the enzyme substitute (laronidase) obtained EU marketing authorization as an Orphan drug in 2003. Given through weekly infusions, it leads to improvement of lung function and joint mobility. Early treatment slows progression of the disease. However, it is not efficient against neurological lesions. Life expectancy is normal or only slightly affected in Scheie syndrome, but is reduced in Hurler syndrome, with death occurring before adolescence due to serious cardiovascular and respiratory complications.
ICD-10-тай харгалзах код